Chuyến tàu bị lỡ

 

Đêm ấy Uyên đi Lễ.

Nếu buổi Lễ không kéo dài hơn thường lệ, có lẽ giờ này cô đã ở trên một chuyến xe tải nào đó, đang băng qua những con đường xa lạ để đến một bến cảng. Nếu không có những lời kinh, những bài hát và những phút thinh lặng cuối Lễ, có lẽ cô đã kịp lên chuyến tàu đêm, gặp những người đang đợi mình ở một địa điểm bí mật, rồi chui vào một chiếc thùng đông lạnh cùng với những người xa lạ.

Nhưng đêm ấy Uyên đi Lễ.

Và cô về trễ.

Chuyến tàu đã rời ga. Cô lỡ luôn chuyến hành trình sang Anh Quốc.

Ai biết đâu chuyến tàu bị lỡ lại là chuyến tàu cứu mạng và thay đổi cả tương lai của một con người.

Uyên sinh ra ở một miền quê Nghệ An. Những cánh đồng trải dài dưới chân núi. Mùa Hè, đường làng đỏ bụi. Mùa Đông, bùn đất níu chân người. Trong những ngôi nhà nép mình bên lũy tre, câu chuyện đi xuất khẩu lao động cứ truyền từ nhà này sang nhà khác, như một giấc mơ chung của cả làng. Người ta kể chuyện ấy trong những bữa cơm, ngoài quán nước, bên hàng rào, trong những cuộc gặp gỡ đầu năm. Nhà này có người đi Đài Loan. Nhà kia có người sang Nhật. Nhà nọ có đứa con sang Anh, vừa gửi tiền về xây nhà hai tầng. Nhà bên cạnh nữa đang sửa sang mặt tiền, lắp cửa kính, mua bộ bàn ghế mới. Những ngôi nhà cứ thế mọc lên, cái sau cao hơn cái trước. Chẳng mấy chốc, cả con đường làng như bị cuốn vào một cuộc thi âm thầm mà ai cũng tham gia, dù chẳng ai chính thức tuyên bố mình đang thi với ai.

Nhà Uyên không nghèo. Bố mẹ cô có mấy sào ruộng, một mảnh vườn, đàn gà, và một căn nhà cấp bốn vẫn còn chắc chắn. Bố cô không phải vay nợ để mua gạo. Mẹ cô không phải chạy ăn từng bữa ăn. Uyên được học hành tử tế, có quần áo mặc, có chiếc xe máy cũ để đi lại. Nếu cứ sống như thế, có lẽ cô vẫn có thể xây dựng một cuộc đời bình thường, không giàu sang nhưng cũng chẳng đến nỗi nào.

Chỉ có điều, ở quê Uyên, người ta không chỉ sống bằng những gì mình có. Người ta còn sống bằng những gì người khác nhìn thấy ở mình.

Mỗi lần đi ngang qua nhà dì của một người bạn, Uyên lại không khỏi ngước nhìn. Dì ấy đi xuất khẩu lao động ở nước ngoài đã nhiều năm. Mỗi lần trở về, dì mang theo những chiếc vali lớn, quần áo đẹp, nước hoa thơm, những món quà mà người trong làng ít khi có dịp nhìn thấy. Căn nhà của dì mới được xây lại, có cổng sắt, sân lát gạch, phòng khách rộng và những bộ đèn sáng choang. Người ta đến chơi, người ta trầm trồ. Người ta khen chồng dì có phúc, con dì có tương lai. Chẳng ai hỏi những năm tháng dì sống ở xứ người đã phải đánh đổi những gì. Người ta chỉ nhìn thấy căn nhà.

Uyên cũng nhìn thấy căn nhà ấy.

Có lần, cô đứng trước cổng, nhìn vào khoảng sân rộng và nói với mẹ:

– Mẹ này, sau này con cũng muốn xây một căn nhà như thế.

Mẹ cô đang nhặt rau, ngẩng lên nhìn con gái.

– Nhà mình có chỗ ở rồi mà con.

– Nhưng nhà mình nhỏ quá.

Mẹ cô cười hiền.

– Nhỏ thì mình ở gọn một chút. Miễn trong nhà có tiếng cười là được.

Uyên không nói gì. Cô biết mẹ không sai. Nhưng cô cũng không biết phải giải thích với mẹ thế nào về một nỗi buồn rất khó gọi tên. Đó không hẳn là nỗi khổ của người thiếu thốn. Đó là cảm giác mình đang bị bỏ lại phía sau, ngay trên mảnh đất mình đã sinh ra và lớn lên. Mỗi lần nhìn thấy một căn nhà mới mọc lên, mỗi lần nghe tin một người quen vừa gửi về một khoản tiền lớn, Uyên lại có cảm giác cuộc đời người khác lại tiến về phía trước một bước. Còn mình thì vẫn cứ đứng yên.

Người ta thường nói người trẻ cần có ước mơ. Nhưng ít ai nói với họ rằng không phải mọi thứ được gọi là ước mơ đều thực sự bắt nguồn từ lòng mình. Có những ước mơ được nuôi lớn bằng khát vọng sống tốt hơn. Cũng có những ước mơ được gieo vào lòng người bằng những lần so sánh, những ánh mắt dò xét và nỗi sợ mình không bằng người khác.

Uyên muốn đi Anh.

Ban đầu, cô chỉ nghe bạn bè kể chuyện. Một người nói có anh họ đang làm trong nhà hàng ở London, mỗi tháng gửi về được một khoản tiền khá lớn. Người khác bảo sang đó chịu khó vài năm là có thể trả hết nợ, xây nhà, mua xe. Một cô bạn còn gửi cho Uyên những tấm hình chụp trước cửa hàng sang trọng, những con phố sáng đèn và những tòa nhà cao tầng. Không ai chụp cảnh làm việc kiệt sức. Không ai kể những đêm lạnh cóng trong căn phòng chật hẹp. Càng không ai đăng lên mạng những lúc bị chủ quỵt lương, bị người ta khinh thường vì không có giấy tờ, hay phải sống trong nỗi sợ mỗi khi nghe tiếng còi xe cảnh sát.

Trên màn hình điện thoại, nước Anh đẹp như một một miền đất hứa.

Rồi một nhóm người tìm đến Uyên thông qua bạn bè. Họ nói có đường đi. Không cần thủ tục phức tạp. Không phải chờ đợi lâu. Chỉ cần chuẩn bị tiền, làm theo hướng dẫn và giữ kín mọi chuyện. Họ sẽ lo tất cả. Uyên không cần biết rõ hành trình, không cần hiểu những chặng đường phải đi qua. Càng ít hỏi càng tốt, họ bảo thế.

Uyên có hỏi một câu:

– Đi như vậy có nguy hiểm không?

Người kia cười, giọng bình thản như thể đang nói về một chuyến xe khách đường dài.

– Bao nhiêu người đi rồi, có sao đâu. Em chỉ cần chịu khó một thời gian. Sang được bên đó thì mọi chuyện sẽ khác.

Câu nói ấy khiến Uyên yên lòng. Hoặc đúng hơn, cô muốn mình được yên lòng. Khi người ta đã quyết định điều gì đó vì quá khao khát, người ta thường chỉ nghe những lời giúp mình tiếp tục đi, còn những lời cảnh báo thì tìm cách gạt sang một bên.

Uyên không phải người liều lĩnh. Cô chỉ là một cô gái trẻ, chưa từng đi xa khỏi quê nhà, đang muốn tìm một con đường nhanh hơn để có được điều mà mình nghĩ là thành công. Cô không hình dung hết những gì có thể xảy ra. Cô chỉ nghĩ đến ngày trở về, khi bố mẹ đứng trước một căn nhà mới, khi người trong làng nhìn cô bằng ánh mắt khác, khi mẹ không còn phải ngồi lặng lẽ mỗi lần nghe hàng xóm kể chuyện con cái họ gửi tiền về.

Cô muốn bố mẹ được nở mày nở mặt.

Cô muốn chứng minh rằng mình cũng làm được.

Và cô muốn tất cả những điều ấy đến thật nhanh.

Những ngày chuẩn bị cho chuyến đi, Uyên sống trong một trạng thái kỳ lạ. Bề ngoài, cô vẫn đi chợ với mẹ, vẫn phụ bố dọn vườn, vẫn cười nói với bạn bè như thường lệ. Nhưng trong lòng, cô đã bắt đầu rời khỏi quê nhà. Mỗi lần nhìn con đường làng, cô tự nhủ chẳng bao lâu nữa mình sẽ đi qua những con đường rộng hơn. Mỗi lần nhìn mái nhà cũ, cô tưởng tượng một ngày nào đó sẽ trở về trong chiếc ô tô bóng loáng. Cô nghĩ đến căn nhà mới, nghĩ đến những món quà sẽ mua cho mẹ, nghĩ đến chiếc điện thoại tốt hơn cho bố. Có lúc, cô còn hình dung mình sẽ đứng giữa sân, nghe người ta chúc mừng và nói rằng những năm tháng vất vả của mình cuối cùng cũng đáng giá.

Chỉ có một điều cô không hình dung được, hoặc không muốn hình dung, nếu chuyến đi ấy không có ngày trở về thì sao?

Đêm trước chuyến đi, Uyên nhận được tin nhắn nhắc giờ khởi hành. Cô đọc đi đọc lại, ghi nhớ từng mốc thời gian, từng địa điểm, từng lời dặn. Cô biết mình phải có mặt ở ga tàu đúng giờ. Chỉ cần chậm một chút, cô có thể mất cơ hội. Người tổ chức đã nói rất rõ rằng chuyến đi không chờ ai.

Chiều hôm ấy, tự nhiên có một người bạn nhắn cho cô:

– Tối nay đi lễ không?

Uyên nhìn dòng tin nhắn khá lâu. Cô đã hứa với mẹ sẽ đi lễ Chúa nhật ở một cộng đoàn người Việt tại miền Nam nước Pháp. Cộng đoàn ấy cách chỗ cô ở không xa lắm. Những người Việt xa quê thường tìm đến đó để gặp nhau, nghe tiếng Việt, cùng hát những bài thánh ca quen thuộc và có cảm giác mình vẫn còn một mái nhà.

Uyên đã định nhắn lại rằng hôm nay mình bận. Chuyến đi quan trọng hơn. Cô cần giữ sức, cần chuẩn bị, cần bảo đảm mọi chuyện diễn ra đúng kế hoạch.

Nhưng rồi cô nhớ đến mẹ. Trước ngày Uyên rời nhà, mẹ đã dặn:

– Con đi đâu thì đi, nhớ cầu nguyện. Có những chuyện mình không tính hết được đâu.

Uyên không biết mẹ có linh cảm gì không. Có lẽ mẹ chỉ nói như bao người mẹ Công Giáo vẫn thường nói với con trước những chuyến đi xa. Nhưng cuối cùng, Uyên vẫn thay quần áo, bước ra khỏi phòng và đi đến nhà thờ.

Cô không ngờ đó lại là một quyết định làm thay đổi cả cuộc đời mình.

Thánh Lễ hôm ấy đông người. Những gia đình Việt Nam ngồi cạnh nhau. Những đứa trẻ chạy qua chạy lại ngoài sân. Những cụ già chậm rãi lần chuỗi Mân Côi. Trong nhà thờ có mùi nến, mùi gỗ cũ và một chút hương thơm quen thuộc từ những chiếc áo dài của các bà, các mẹ. Khi tiếng hát cất lên, Uyên bỗng thấy lòng mình dịu lại. Đã lâu rồi cô không thực sự ngồi yên như thế. Những ngày gần đây, đầu óc cô lúc nào cũng đầy những phép tính. Phải trả bao nhiêu tiền, phải đi đâu, phải nói gì, phải giấu chuyện này với ai. Lần đầu tiên sau nhiều tuần, cô không phải tính toán điều gì cả.

Cô chỉ ngồi đó.

Cô nghe lời Chúa. Cô nhìn cây thánh giá trên cung thánh. Cô nhớ đến bố mẹ đang ở quê nhà, có lẽ giờ này cũng vừa ăn cơm xong. Cô nghĩ đến căn nhà nhỏ, đến khu vườn có mấy luống rau mẹ trồng, đến chiếc ghế bố thường ngồi mỗi tối. Bỗng nhiên, những điều ấy hiện lên rõ ràng hơn cả những căn nhà cao tầng mà cô đã từng mơ ước.

Đến cuối Lễ, cha chủ tế nói thêm vài lời với cộng đoàn. Ngài nhắc đến những người trẻ đang phải sống xa quê, những người đang vật lộn với giấy tờ, công việc và nỗi cô đơn. Ngài nói rằng không ai đáng bị biến thành một món hàng, không ai phải đánh đổi mạng sống chỉ để tìm một cơ hội sống tốt hơn. Con người có thể đi xa để xây dựng tương lai, nhưng đừng bao giờ quên rằng chính mình cũng là một phần của tương lai ấy.

Uyên nghe mà không hiểu tại sao những lời ấy cứ ở lại trong lòng mình.

Thánh Lễ kết thúc muộn hơn dự kiến. Khi cô bước ra khỏi nhà thờ, trời đã tối hẳn. Cô vội vàng nhìn điện thoại. Một tin nhắn mới hiện lên. Người tổ chức hỏi cô đang ở đâu, rồi gọi liên tiếp mấy cuộc.

Uyên bắt đầu chạy.

Cô chạy qua con đường nhỏ, chạy xuống bến xe, chạy về phía nhà ga. Hơi thở cô gấp gáp. Bàn chân đau nhói. Nhưng khi đến nơi, cô chỉ kịp nhìn thấy đoàn tàu lăn bánh, những ô cửa sáng đèn trôi dần về phía cuối sân ga.

Vậy là cô đã lỡ chuyến tàu.

Uyên đứng bất động. Trong vài giây đầu tiên, cô không biết phải làm gì. Cô tức giận với chính mình, rồi giận cả buổi lễ kéo dài, giận vị linh mục đã nói thêm những lời không cần thiết, giận những người không thể chờ cô thêm một chút. Cô gọi điện cho người tổ chức. Đầu dây bên kia nổi giận, nói rằng cô đã làm hỏng mọi chuyện. Không có chuyến khác. Không có cơ hội khác. Cô phải tự chịu trách nhiệm.

Uyên ngồi xuống một chiếc ghế trong nhà ga. Cô cảm thấy mình vừa đánh mất tương lai. Những tháng ngày chuẩn bị, số tiền đã bỏ ra, những lời hứa với bố mẹ, căn nhà cô từng tưởng tượng, tất cả dường như tan biến chỉ vì một buổi lễ Chúa nhật.

Cô khóc.

Đêm ấy, Uyên không về nhà ngay. Cô đi bộ một đoạn dài, rồi ngồi một mình bên đường. Cô không dám gọi cho mẹ. Cô không biết phải giải thích thế nào. Cô đã bỏ lỡ chuyến đi mà cô tin là cơ hội lớn nhất đời mình. Trong mắt người khác, có lẽ cô chỉ là một đứa không biết nắm bắt thời cơ, một người thiếu quyết đoán, một kẻ đã tự tay phá hỏng tương lai.

Cô không biết rằng ở một nơi khác, những con người đang bước lên chuyến xe ấy không còn cơ hội để hối tiếc nữa.

Hai ngày sau, tin tức xuất hiện trên các trang báo.

Ba mươi chín người được phát hiện đã chết trong một chiếc xe container đông lạnh trên đường vào Anh Quốc.

Uyên đọc dòng tin đầu tiên vào buổi sáng. Cô tưởng mình nhìn nhầm. Cô mở thêm một trang báo khác, rồi một trang nữa. Những con số vẫn ở đó. Ba mươi chín người. Ba mươi mốt nam, tám nữ. Họ đã chết trong một hành trình mà nhiều người từng gọi là cơ hội đổi đời.

Uyên run rẩy cầm điện thoại. Cô đọc từng dòng, tìm kiếm một cái tên, một địa điểm, một chi tiết có thể cho biết những người ấy là ai. Cô không biết có ai trong số họ từng ngồi cạnh mình ở một quán nước hay từng nói chuyện với mình qua điện thoại. Cô cũng không biết cô gái nào trong số những người đã chết từng mơ về một căn nhà mới, từng hứa với mẹ sẽ gửi tiền về, từng nghĩ rằng chỉ cần chịu khổ thêm một chút thì ngày mai sẽ tốt đẹp hơn.

Nhưng Uyên biết, nếu đêm ấy cô không đi Lễ, nếu cô không về trễ, nếu chuyến tàu không rời ga trước khi cô đến, có thể cô đã là người thứ bốn mươi.

Cô ngồi lặng rất lâu.

Không có tiếng nhạc buồn. Không có ai đứng bên cạnh để nói những lời an ủi. Chỉ có ánh sáng lạnh lẽo từ màn hình điện thoại và một cảm giác nặng nề dâng lên trong lồng ngực. Uyên không biết phải gọi tên cảm giác ấy là gì. Sợ hãi, đau buồn, biết ơn, hay tất cả những điều đó trộn lẫn vào nhau.

Cô nghĩ đến gia đình của những người đã chết. Có những người mẹ có lẽ vẫn đang chờ điện thoại. Có những người cha chưa biết phải nói gì với vợ con. Có những căn nhà đã vay nợ để gửi con đi, những mảnh ruộng đã cầm cố, những khoản tiền được gom góp từ nhiều năm lao động. Có những gia đình đã đặt tất cả hy vọng vào một chuyến đi, để rồi chỉ nhận lại một tin dữ không ai có thể chuẩn bị trước.

Uyên nghĩ đến bố mẹ mình.

Nếu cô chết, mẹ sẽ ra sao? Bố sẽ sống thế nào? Căn nhà mới mà cô từng mơ ước sẽ còn ý nghĩa gì nữa không? Những lời khen ngợi của hàng xóm, những ánh mắt ngưỡng mộ, những cuộc trò chuyện về một đứa con thành đạt ở nước ngoài, tất cả sẽ biến thành điều gì trước một chiếc quan tài không thể mở ra?

Lần đầu tiên, Uyên nhận ra mình đã đi rất xa trong trí tưởng tượng, xa đến mức quên mất một điều đơn giản, đó là muốn xây một căn nhà cho bố mẹ, trước hết mình phải còn mạng để trở về.

Cô khóc, nhưng lần này không phải vì lỡ chuyến tàu.

Cô khóc cho những người không còn cơ hội để trở về.

Vài ngày sau, Uyên gọi điện cho mẹ.

Cô không kể hết mọi chuyện ngay từ đầu. Cô chỉ hỏi mẹ đang làm gì, bố đã đi làm đồng chưa, vườn rau có bị mưa làm dập không. Mẹ kể chuyện con gà mới đẻ trứng, chuyện người hàng xóm vừa sửa lại mái nhà, chuyện bố đau lưng mấy hôm nay. Những chuyện bình thường đến mức trước đây Uyên thường nghe qua loa, giờ đây lại khiến cô muốn khóc.

Cuối cùng, cô nói:

– Mẹ ơi, con không đi nữa.

Đầu dây bên kia im lặng một lúc.

– Có chuyện gì vậy con?

Uyên nhìn ra ngoài cửa sổ. Bầu trời miền Nam nước Pháp xám nhạt. Những mái nhà xa xa chìm trong sương sớm.

Con muốn về nhà.

Mẹ cô không hỏi thêm ngay. Một lúc sau, bà mới nhẹ nhàng nói:

– Ừ, về đi con. Nhà mình vẫn ở đây.

Chỉ một câu ấy thôi, Uyên đã không cầm được nước mắt.

Nhà mình vẫn ở đây.

Cô đã dành quá nhiều thời gian để nghĩ đến một nơi khác, một cuộc đời khác, một phiên bản khác của chính mình. Cô tưởng rằng phải đi thật xa mới có thể trở thành người có giá trị. Cô tưởng rằng chỉ khi mang về thật nhiều tiền cô mới có thể làm cho bố mẹ hạnh phúc. Cô tưởng rằng căn nhà nhỏ của gia đình là một điều đáng xấu hổ, cần phải được thay thế bằng một căn nhà lớn hơn để chứng minh rằng mình không thua kém ai.

Nhưng mẹ không cần cô mang về một căn nhà lớn bằng nhà hàng xóm. Mẹ cần cô trở về bằng chính con người mình. Bố không cần một chiếc ô tô để có thể ngẩng đầu với thiên hạ. Bố chỉ cần một ngày nào đó được ngồi trước hiên nhà, nhìn thấy con gái đi qua cổng và gọi một tiếng: “Bố ơi, con về rồi.”

Uyên quyết định ở lại. Cô tìm cách giải quyết những khoản tiền đã mất, tìm một công việc hợp pháp, học thêm tiếng Pháp và bắt đầu lại từ những điều nhỏ bé nhất. Có những ngày cô vẫn buồn. Có những lúc nhìn thấy hình ảnh những ngôi nhà khang trang ở quê nhà, cô vẫn cảm thấy mình thua kém. Có những đêm cô tự hỏi nếu hôm ấy mình không đi Lễ, liệu cuộc đời mình đã khác chưa.

Nhưng mỗi khi câu hỏi ấy trở lại, Uyên lại nhớ đến ba mươi chín con người đã không bao giờ được nhìn thấy bình minh hôm sau. Cô nhớ đến những gia đình đang chờ đợi một tiếng gõ cửa mà không bao giờ đến. Cô nhớ rằng có những người đã phải trả giá bằng cả mạng sống cho một điều mà cô từng nghĩ chỉ cần cố gắng thêm một chút là có thể đạt được.

Và cô tiếp tục bước đi.

Không phải con đường nhanh nhất. Không phải con đường khiến người khác trầm trồ. Nhưng là con đường mà cô có thể đường đường chính chính đi bằng đôi chân của mình, bằng công sức của mình, bằng một cái tên thật và một cuộc đời không cần phải giấu giếm.

Nhiều tháng sau, trong một cuộc gọi về nhà, bố hỏi Uyên:

– Bao giờ con mới kiếm đủ tiền để xây nhà?

Uyên bật cười. Câu hỏi ấy không có ý trách móc. Bố chỉ muốn biết con gái mình đang dự tính thế nào. Nhưng cô im lặng một lúc rồi đáp:

– Con chưa biết bố ạ. Nhưng con muốn xây nhà bằng tiền con tự làm ra. Chậm một chút cũng được.

Bố cô không nói gì ngay. Rồi ông cười:

– Thế thì cứ làm từ từ. Nhà mình chưa đến nỗi dột.

Uyên cười theo, nhưng nước mắt lại rơi. Cô chợt hiểu rằng điều quý giá nhất trong câu nói của bố không nằm ở chuyện mái nhà có dột hay không. Điều quý giá nhất là bố mẹ không đòi cô phải thành công bằng mọi giá. Chính cô mới là người đã tự đặt lên vai mình một món nợ tưởng tượng, rồi vì muốn trả cho thật nhanh mà suýt đánh đổi cả cuộc đời.

Cô vẫn muốn giúp bố mẹ. Cô vẫn muốn xây một căn nhà rộng rãi hơn, để mẹ có một căn bếp sáng sủa, để bố có chỗ ngồi uống trà với bạn bè, để những ngày mưa không còn phải lo nước thấm qua mái ngói. Cô không từ bỏ ước mơ ấy. Cô chỉ bắt đầu hiểu rằng một ước mơ đẹp không thể được xây trên sự hủy hoại chính người đang mơ ước nó.

Tiền bạc có thể xây nên những bức tường cao. Nhưng không phải căn nhà nào cao cũng là một mái ấm. Thành công có thể khiến người ta ngước nhìn. Nhưng không phải ánh mắt ngưỡng mộ nào cũng đủ để làm cho một đời người trở nên đáng sống. Có những người trở về với hai bàn tay trắng mà vẫn còn nguyên vẹn phẩm giá. Có những người mang về cả một gia tài nhưng đã đánh mất chính mình đâu đó trên đường đi.

Uyên từng nghĩ mình cần một căn nhà lớn để có thể ngẩng đầu. Bây giờ, cô muốn trước hết xây dựng một cuộc đời mà trong đó, cô có thể ngẩng đầu nhìn chính mình.

Cô muốn lao động bằng đôi tay của mình, học hỏi bằng trí óc của mình, đi xa bằng những con đường hợp pháp và trở về mà không phải cúi mặt vì sợ hãi. Cô muốn một ngày nào đó, khi bước qua cổng nhà, cô có thể kể cho bố mẹ nghe về những năm tháng mình đã sống, không phải bằng những câu chuyện được tô vẽ cho đẹp, nhưng bằng sự thật của một người đã cố gắng hết sức và không đánh mất nhân phẩm của mình.

Cô hiểu rằng con đường ấy có thể dài. Có thể sẽ có những năm tháng cô chẳng gửi được bao nhiêu tiền về nhà. Có thể căn nhà mới sẽ phải chờ lâu hơn dự tính. Có thể người hàng xóm sẽ xây thêm một tầng nữa, mua thêm một chiếc xe nữa, và những lời so sánh sẽ vẫn còn đó. Nhưng lần đầu tiên, Uyên không còn thấy mình phải chạy đua với tất cả những điều ấy.

Bởi cô đã hiểu, cuộc đời không phải một cuộc thi xem ai xây được căn nhà lớn hơn. Và bố mẹ cũng không cần cô phải thắng tất cả mọi người mới có thể tự hào về con gái mình.

Đôi khi, Uyên nhớ lại đêm hôm ấy, đêm cô đi Lễ và lỡ chuyến tàu. Cô không biết phải gọi đó là một sự tình cờ, một may mắn hay một ân huệ. Cô chỉ biết rằng, trong lúc mình tưởng đã đánh mất cơ hội lớn nhất đời mình, có một cánh cửa khác đã mở ra, âm thầm và lặng lẽ.

Cánh cửa ấy không dẫn cô đến một đất nước giàu có hơn. Nó dẫn cô trở về với một câu hỏi sâu thẳm hơn trong lòng mình: mình muốn trở thành người như thế nào?

Uyên không có câu trả lời đầy đủ ngay lúc ấy. Nhưng cô biết mình không muốn trở thành một món hàng được đóng gói, vận chuyển và đánh cược trong tay những kẻ chỉ nhìn thấy tiền bạc. Cô không muốn phải đổi tên, đổi giấy tờ, giấu quê hương và nín thở trong bóng tối chỉ để có cơ hội sống. Cô không muốn một ngày nào đó, bố mẹ phải nhận ra con gái mình qua một dòng tin nhắn cuối cùng, giữa những lời xin lỗi mà không còn cơ hội nói thành tiếng.

Cô muốn được sống. Sống một cuộc đời đàng hoàng. Làm việc bằng sức lao động của mình. Được trả công xứng đáng. Được đối xử như một con người. Được đi xa mà không phải biến mất. Được trở về mà không phải xin lỗi vì mình đã thất bại.

Uyên biết rằng ở quê, những ngôi nhà vẫn tiếp tục mọc lên. Những chuyến đi vẫn được bàn tán trong các quán nước. Những người trẻ vẫn đứng trước ngã rẽ của đời mình, với những ước mơ lớn lao và những nỗi lo không dễ nói thành lời. Uyên không trách ai. Cô hiểu rằng có những người ra đi vì nghèo khó, có những người vì trách nhiệm với gia đình, có những người vì không còn nhìn thấy lối đi nào khác. Cô cũng hiểu rằng không phải mọi cuộc ra đi đều sai, và không phải cứ ở lại là sẽ có một tương lai tốt đẹp.

Nhưng cô mong những người trẻ như mình sẽ có thêm những con đường để lựa chọn. Mong rằng không ai phải xem mạng sống của mình như một khoản đầu tư có thể đem ra đánh cược. Mong rằng những người làm cha mẹ không phải sống trong nỗi lo con mình sẽ biến mất ở một nơi xa lạ. Mong rằng những ước mơ về một cuộc đời tốt đẹp sẽ không còn bị nhầm lẫn với cuộc chạy đua để chứng minh mình hơn người khác.

Còn Uyên, cô vẫn đi Lễ mỗi Chúa nhật. Không phải vì cô tin rằng cứ đi Lễ thì sẽ tránh được mọi tai họa. Cô biết đức tin không phải một tấm vé bảo đảm cho những chuyến đi bình an, cũng không phải một cách để mặc cả với Thiên Chúa. Cô đi Lễ vì ở đó, cô học lại cách nhìn cuộc đời bằng một ánh mắt khác. Ở đó, cô nhớ rằng giá trị của một con người không được đo bằng số tiền họ kiếm được, căn nhà họ xây lên hay đất nước họ đặt chân tới. Ở đó, cô được nhắc rằng mình đáng quý ngay cả khi chưa thành công, ngay cả khi chưa có gì để khoe với người khác.

Và mỗi lần bước ra khỏi nhà thờ, Uyên lại trở về với cuộc sống của mình, với công việc, những lo toan và cả những giới hạn chưa thể vượt qua. Cô vẫn phải tự mình giải quyết những vấn đề của cuộc đời. Nhưng cô không còn muốn đi bằng mọi giá nữa.

Cô muốn đi bằng đôi chân của mình.

Muốn xây đời mình bằng những gì đôi tay mình làm ra.

Muốn một ngày nào đó, khi trở về quê nhà, cô có thể đứng trước căn nhà nhỏ của bố mẹ, nhìn vào đôi mắt của những người mình yêu thương và nói một câu thật giản dị:

– Bố mẹ ơi, là con đây. Con về rồi…

Với Uyên, như thế đã là một thành công đáng để chờ đợi.

Và nếu một ngày nào đó, cô xây được căn nhà mới, cô sẽ không xây nó để cao hơn nhà hàng xóm. Cô sẽ xây nó để bố mẹ có thêm chỗ ngồi, để những bữa cơm có thêm người thân, để những cơn mưa không còn làm ướt mái nhà. Cô sẽ xây nó bằng những đồng tiền kiếm được từ lao động lương thiện, bằng những năm tháng không dễ dàng nhưng không phải cúi đầu, bằng một cuộc đời mà mỗi bước đi đều có thể gọi đúng tên mình.

Bởi có những chuyến tàu đưa người ta đến một miền đất khác. Nhưng cũng có những chuyến tàu, khi bị lỡ, lại giúp người ta tìm thấy con đường trở về với chính mình.

Cao Gia An, S.J., Tập truyện ngắn Chút Dư Hương Ngày Cũ

Khoảng trống

 

Ở Marseille, người ta thường thấy những pho tượng của Bruno Catalano đứng bên bến cảng, giữa gió biển và tiếng còi tàu. Những pho tượng có tên là Les Voyageurs – những kẻ lữ hành. Những kẻ lữ hành được khắc tạc bằng đồng, trong tư thế vẫn bước đi về phía trước, với chiếc vali trong tay. Điều kỳ lạ là thân thể của những nhân vật được khắc hoạ này thường bị khuyết mất một phần rất lớn. Phần khuyết này tạo nên một khoảng trống mênh mông. Nhìn xuyên qua khoảng trống, người ta có thể thấy biển, những con tàu đang rời bến, và những mảng trời xanh thăm thẳm.

Ivan đã đứng trước một pho tượng như thế rất lâu.

Anh không biết vì sao mình lại dừng chân. Có lẽ vì pho tượng giống anh. Nó có đầu, có chân, có đôi tay ôm chặt hành trang, nhưng phần thân thể ở giữa đã biến mất.

Ivan cũng từng có một cuộc đời như thế. Anh vẫn đi qua những thành phố xa lạ, vẫn ăn những món ăn xa lạ, vẫn ngủ trong những căn phòng xa lạ. Nhưng ở nơi nào đó bên trong, một phần đời anh như đã không còn nữa.

Anh sinh ra ở một thị trấn nhỏ bên kia những dãy núi phía Đông. Trước chiến tranh, căn nhà của gia đình có mái ngói đỏ, một cây mận trong sân và chiếc bàn gỗ dài nơi mọi người ngồi ăn tối. Mẹ thường để dành cho anh miếng bánh cuối cùng. Cha anh ít nói. Mỗi khi Ivan trở về muộn, ngọn đèn ngoài hiên vẫn sáng. Em gái anh có tiếng cười lanh lảnh, thường chạy chân trần qua sân, gọi anh từ cửa sổ.

Rồi chiến tranh đi qua. Những căn nhà bốc cháy. Những con đường bị cày xới đầy dấu bom. Những người hàng xóm bỗng biến mất. Ivan đã tìm mẹ, tìm cha, tìm em gái qua nhiều trại tạm cư và những danh sách dài tên người sống sót. Anh tìm thấy vài cái tên quen, nhưng không phải tên của gia đình mình. Sau đó, anh không còn biết phải tìm ở đâu nữa.

Một ngày nọ, anh rời quê hương với chiếc túi nhỏ và tấm ảnh gia đình đã nhòe nước. Anh không nói lời từ biệt, vì chẳng còn ai để nghe anh nói lời từ biệt nữa. Anh chỉ biết lầm lũi đi về phía trước.

Marseille là thành phố đầu tiên anh dừng lại. Anh làm việc ở bến cảng, khuân những thùng hàng lên xuống tàu. Đêm đêm, tiếng sóng vỗ vào cầu cảng khiến anh nhớ tiếng mưa trên mái ngói cũ. Có lần, một người đàn ông hỏi anh quê ở đâu. Ivan mở miệng, nhưng tên thị trấn mắc kẹ lại trong cổ họng. Anh chỉ nói: “Ở phía Đông”. Người kia gật đầu, như thể đã hiểu. Nhưng Ivan biết, không ai có thể hiểu một nơi mà chính anh cũng không còn biết nó đã ra sao.

Từ Marseille, anh đi tiếp. Qua Genova, anh nhìn những con tàu lớn nằm bên bờ nước. Ở Pisa, anh ngồi dưới bóng tháp nghiêng, nhìn khách du lịch chụp ảnh và cười. Ở Lucca, anh đi dọc bức tường thành cổ, nghe tiếng xe đạp lăn qua những con đường lát đá. Mỗi thành phố đều đẹp theo cách riêng. Những mái nhà, quảng trường, nhà thờ và bến cảng nối tiếp nhau như những trang sách trưng bày của một nền văn minh rực rỡ. Nhưng Ivan đi qua chúng như người bước qua một giấc mơ mà mình không có mặt trong đó.

Anh tự hỏi mình là ai giữa cuộc đời này. Một người mất quê hương, nhưng vẫn còn mang theo tiếng nói của quê hương. Một người không còn gia đình, nhưng vẫn mang theo nỗi nhớ không thể nào nguôi ngoai về gia đình. Một người không biết mình thuộc về đâu, nhưng mỗi sáng vẫn phải thức dậy, tìm việc, mua bánh mì, và bước tiếp.

Ở Venezia, anh ngồi trên bậc đá gần một con kênh. Nước trôi qua dưới những cây cầu, chậm rãi như thể chẳng có gì trên đời từng bị đổ vỡ. Một cặp vợ chồng trẻ đi ngang, tay trong tay. Người phụ nữ tựa đầu vào vai chồng, còn người đàn ông nghiêng chiếc ô che cho cả hai. Ivan nhìn theo họ cho đến khi khuất bóng. Anh chợt nhận ra điều mình nhớ nhất không phải là căn nhà đã mất, mà là những cử chỉ nhỏ bé từng làm cho căn nhà của mình trở thành mái ấm.

Anh đã quen với việc không có ai chờ mình. Quen với những căn phòng chỉ đủ đặt một chiếc giường. Quen với việc ăn một mình, đi một mình, và không kể cho ai nghe những giấc mơ cứ lặp đi lặp lại. Nhưng có những buổi chiều, khi ánh sáng tắt dần trên mặt nước, anh vẫn muốn có một người gọi tên mình.

Roma đến với anh gần như tình cờ. Một chuyến xe rẻ tiền, một chỗ ngồi cuối cùng, một quyết định đưa ra vì anh không biết nên đi đâu nữa. Khi bước xuống bến xe, anh không có kế hoạch. Anh chỉ nghĩ mình sẽ ở lại vài ngày, tìm một công việc tạm thời rồi đi tiếp.

Nhưng ở Roma, giữa một quảng trường nhỏ gần khu chợ, Ivan nghe thấy tiếng đàn. Giai điệu ấy quen đến mức anh đứng sững lại. Một người đàn ông đang kéo đàn vĩ cầm, bên cạnh là vài phụ nữ và trẻ nhỏ. Họ nói với nhau bằng thứ tiếng anh đã nghe từ thuở nhỏ, thứ tiếng anh tưởng mình sẽ không bao giờ còn được nghe nữa giữa những con phố xa lạ.

Ivan tiến lại gần. Người kéo đàn ngẩng lên. Hai người nhìn nhau, dò hỏi trong im lặng. Rồi người đàn ông hỏi anh bằng chính giọng nói của quê hương anh:

– Anh từ đâu đến?

Ivan nói tên thị trấn. Người kia đặt cây đàn xuống, gọi một người phụ nữ lớn tuổi đang ngồi bên chiếc xe đẩy. Bà nhìn Ivan thật lâu, rồi khẽ nói:

– Ta biết nơi ấy.

Bà không biết gia đình anh. Không ai trong nhóm biết cha mẹ hay em gái anh. Họ cũng đã rời quê hương từ lâu, qua nhiều biên giới, nhiều trạm kiểm soát và những mùa Đông không có nhà. Họ là những người du mục, những người đã học cách dựng lều, tháo lều, mang theo những gì có thể mang theo, và tiếp tục đi khi những trạm dừng chân không còn an toàn và không còn đủ sức dung nạp họ nữa.

Nhưng họ biết tên thị trấn nơi gia đình Ivan từng ở. Họ biết con sông nhỏ chảy qua cánh đồng, biết ngọn đồi nơi có nhà thờ cũ, biết mùa mận chín và con đường dẫn đến khu chợ. Những điều Ivan tưởng chỉ còn tồn tại trong ký ức riêng mình bỗng cựa mình sống dậy nhờ được những người khác gọi tên.

Bà cụ lấy từ chiếc túi vải một miếng bánh dẹt, bẻ đôi rồi đưa anh một nửa.

– Ăn đi – bà nói – Anh đi đường xa rồi.

Ivan cầm miếng bánh. Anh muốn cảm ơn, nhưng cổ họng nghẹn lại. Đã lâu lắm rồi, không ai đưa cho anh thứ gì bằng cử chỉ thân thuộc đến thế. Không phải vì thương hại. Không phải vì muốn hỏi anh giấy tờ hay điều tra lý lịch của anh. Chỉ đơn giản là một người thấy anh mệt, nên chia cho anh miếng bánh.

Tối hôm ấy, nhóm người mời Ivan ngồi lại bên họ. Những đứa trẻ chạy vòng quanh, tiếng đàn vang lên giữa quảng trường. Một người phụ nữ hát bài hát anh từng nghe mẹ hát khi còn nhỏ. Bà không hát trọn lời, có chỗ quên, có chỗ bị thay đổi. Nhưng giai điệu vẫn còn đó. Ivan ngồi lặng, hai bàn tay đặt trên đầu gối. Lần đầu tiên sau nhiều năm, anh không cố ngăn nước mắt.

Những ngày sau đó, anh thường quay lại quảng trường. Anh giúp nhóm dựng lều, sửa xe, mang nước, trông trẻ. Một người đàn ông dạy anh vài hợp âm trên cây đàn cũ. Một cô bé thường kéo tay anh, nhờ kể chuyện về những ngọn núi phía Đông. Ivan kể về cây mận trong sân, về chiếc bàn gỗ dài, về ngọn đèn ngoài hiên. Anh không biết những câu chuyện ấy có đúng với ký ức của người khác hay không, nhưng khi kể ra, chúng bỗng có hình có dạng và không còn bị khóa kín trong ký ức lờ mờ của anh nữa.

Một đêm nọ, một giấc mơ đưa Ivan trở lại bến cảng Marseille. Anh lại đứng trước pho tượng đồng, chằm chằm nhìn vào khoảng trống giữa thân thể người lữ hành. Anh từng nghĩ khoảng trống ấy là dấu tích của tất cả những gì đã mất. Nhưng xuyên qua khoảng trống ấy, anh nhìn thấy bầu trời và mặt biển phía sau. Khoảng trống vẫn còn đó, nhưng lúc này lại không chỉ chứa đựng sự trống vắng. Như khoảng trống trong lòng anh, là nơi để những người khác có thể bước vào. Là nơi tiếng nói xa lạ bỗng trở nên thân thuộc. Là nơi một miếng bánh được bẻ đôi, một bài hát được nhớ lại, một câu chuyện được lắng nghe.

Ivan không tìm lại được gia đình mình. Không ai có thể trả lại cho anh căn nhà, cây mận hay những năm tháng đã mất. Anh vẫn mang theo nỗi đau, và có những ngày nỗi đau ấy trở về nguyên vẹn. Nhưng anh không còn phải mang nó một mình.

Ở Roma, giữa những người cũng từng rời khỏi quê hương, Ivan tìm được một điều mà anh không dám hy vọng. Đó không phải một quê hương thay thế, mà là một nơi để anh bắt đầu thuộc về. Anh vẫn là người lữ hành. Chỉ khác là từ nay, khi bước đi, anh biết có những người sẽ nhận ra tiếng nói của mình, gọi đúng tên anh bằng giọng nói quê hương mình, và chừa cho anh một chỗ bên bếp lửa.

Có những khoảng trống không thể lấp đầy. Nhưng đôi khi, người ta có thể ngồi lại bên nhau, để khoảng trống ấy không còn là nơi chỉ có một mình ta đứng.

Cao Gia An, S.J., Tập truyện ngắn Chút Dư Hương Ngày Cũ

Mùa Thu không đợi ai

 

Anh đặt chân đến Maynooth vào một ngày đầu Thu.

Anh vẫn nhớ buổi sáng hôm ấy. Bầu trời thấp, một màu xanh nhạt gần như trong suốt. Những đám mây trắng trôi chậm trên những mái nhà cổ. Hai bên đường dẫn vào trường đại học, hàng cây đã bắt đầu chuyển màu. Lá vàng, lá đỏ, lá nâu, và đủ thứ sắc màu chen chúc nhau trên những tán cây rộng. Có những chiếc lá vẫn còn bám trên cành, rung rinh trong gió. Có những chiếc đã lìa khỏi thân cây, nằm im trên mặt đất ẩm ướt. Ánh nắng mùa Thu xuyên qua kẽ lá, rơi xuống lối đi thành những mảnh sáng lung linh huyền hoặc.

Anh chưa từng thấy mùa Thu nào đẹp đến thế.

Anh đã xem nhiều bức ảnh về mùa Thu châu Âu, đã nghe người ta kể về những con đường phủ đầy lá vàng, về những khu rừng rực rỡ như được ai đó thắp lửa. Nhưng khi thực sự đứng giữa khung cảnh ấy, anh vẫn thấy mọi hình dung của mình trở nên quá nhỏ bé. Có những vẻ đẹp người ta phải bước vào thì mới hiểu được.

Anh đến Ireland để bắt đầu chương trình tiến sĩ. Một hành trình mà anh đã chuẩn bị suốt nhiều năm, từ những ngày còn ngồi trong một căn phòng nhỏ, miệt mài đọc sách, viết bài, gửi email, và chờ đợi những cơ hội mong manh. Để có được tấm vé đến Maynooth, anh đã phải đi qua không ít lần thất vọng, những hồ sơ bị từ chối, những tháng ngày chật vật với học bổng và những câu hỏi không biết bao giờ mới có câu trả lời.

Ngày nhận được thư chấp thuận, mẹ anh gọi điện từ quê nhà. Bà vui đến mức cứ hỏi đi hỏi lại rằng con đã chắc chắn chưa, có thật là người ta nhận con rồi không. Rồi bà dặn anh đủ thứ chuyện, từ chuyện mang theo thuốc cảm, áo ấm, đến chuyện sang bên ấy nhớ ăn uống cho đàng hoàng.

Trước ngày lên đường, mẹ dúi vào tay anh một ít tiền.

– Bên ấy cái gì cũng đắt đỏ, con giữ lấy mà phòng thân.

Anh biết số tiền ấy không nhiều. Đó là khoản mẹ dành dụm từ những đồng tiền chắt chiu sau nhiều năm tháng. Anh định từ chối, nhưng nhìn đôi bàn tay gầy guộc của mẹ, anh lại thôi.

Mẹ không biết một nghiên cứu sinh tiến sĩ ở châu Âu sẽ sống như thế nào. Bà chỉ biết con trai mình sắp đi xa, đến một nơi rất lạnh, rất xa, và bà muốn con có một chút gì đó của gia đình mang theo.

Thư viện dành cho các nghiên cứu sinh tiến sĩ của Maynooth nằm giữa một khu rừng nhỏ. Nói là thư viện, nhưng anh thường có cảm giác mình đang ngồi trong một chiếc hộp thủy tinh được đặt giữa thiên nhiên. Bốn bề là kính. Những bức tường trong suốt mở ra một thế giới cây cối, cỏ dại, những lối đi quanh co và những chiếc ghế gỗ nằm im dưới tán cây.

Anh thích ngồi ở chiếc bàn gần cửa sổ nhất.

Từ chỗ ấy, mùa Thu hiện ra gần như trọn vẹn. Chỉ cần ngẩng đầu lên khỏi màn hình máy tính, anh có thể nhìn thấy những chiếc lá đang chuyển màu từng ngày. Buổi sáng, lá còn đẫm sương. Buổi trưa, nắng rọi xuống khiến chúng vàng rực. Đến chiều, gió thổi qua, từng chiếc lá rời cành, xoay vài vòng trong không trung rồi nhẹ nhàng đáp xuống mặt đất.

Có những ngày anh không viết được dòng nào. Anh chỉ ngồi nhìn lá rụng và nghĩ đến câu ca dao mình đã nghe từ thuở nhỏ, “Lá rụng về cội, nước chảy về nguồn”.

Ngày còn ở Việt Nam, đối với anh đó chỉ là một cách nói quen thuộc về tình quê hương, về sự trở về với nguồn cội. Nhưng giữa khu rừng mùa Thu Ireland, câu ca dao bỗng mang một ý nghĩa rất khác. Anh nhìn những chiếc lá lìa khỏi cành rồi tự hỏi có phải mọi cuộc ra đi đều bắt đầu từ một nỗi mong muốn trở về? Có phải tất cả những gì chúng ta gọi là trưởng thành, suy cho cùng, chỉ là một hành trình dài để hiểu mình thuộc về đâu?

Anh sống cùng một nghiên cứu sinh người Gambia tên là Modou. Modou học tiến sĩ ngành sinh vật học. Modou hơn anh vài tuổi, cao lớn, nước da sẫm màu, có đôi mắt hiền và một nụ cười rất dễ mến. Hai người gặp nhau trong khu nhà dành cho sinh viên quốc tế. Modou thường nấu những món ăn quê hương có mùi gia vị rất lạ. Anh thì thỉnh thoảng nấu phở hoặc làm một món Việt Nam nào đó. Những bữa ăn chung của họ thường kéo dài hơn dự định, bởi cả hai đều thích kể chuyện quê nhà.

Modou có một thói quen khá thú vị. Mỗi khi nhìn thấy anh ngồi trước máy tính quá lâu, bạn ấy thường gõ nhẹ vào cửa phòng rồi hỏi:

– Anh bạn, hôm nay cậu đã sống được phút nào chưa, hay chỉ đang viết về cuộc đời?

Anh thường bật cười.

– Tiến sĩ là phải viết về cuộc đời chứ!

– Không. Sinh học dạy tôi rằng trước khi nghiên cứu sự sống, người ta phải biết rằng mình đang sống cái đã chứ….

Modou nói những câu như thế bằng một vẻ tự nhiên, không hề có ý triết lý. Nhưng đôi khi anh nghĩ, có lẽ những người học về sự sống lại hiểu sự mong manh của con người hơn bất cứ ai.

Modou nghiên cứu về một loài thực vật bản địa đang có nguy cơ biến mất. Anh có thể nói hàng giờ về sự sinh trưởng, khả năng thích nghi, những thay đổi nhỏ bé trong môi trường và cách một sinh vật phản ứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Anh yêu những gì còn sống. Có lần, khi thấy anh nhổ một chiếc lá khô mắc vào chậu cây trong phòng khách, Modou đã nhắc:

– Cứ để nó ở đó. Cây vẫn cần những gì đã chết.

Anh không hỏi thêm. Nhưng câu nói ấy ở lại trong trí nhớ anh.

Mùa Thu đi qua rất nhanh.

Những tán cây từng vàng rực bắt đầu thưa dần. Mỗi sáng thức dậy, anh thấy mặt đất lại phủ thêm một lớp lá mới. Có những hôm mưa kéo dài, lá rụng dính xuống mặt đường, màu vàng trở nên sẫm lại, gần như nâu đen. Khu rừng không còn rực rỡ như những ngày đầu. Những cành cây trơ ra, để lộ những khoảng trời xám xịt phía mù xa.

Anh bắt đầu quen với nhịp sống của một nghiên cứu sinh tiến sĩ. Những ngày dài trong thư viện, những bài báo khoa học cần đọc, những cuộc gặp với người hướng dẫn, những lần sửa đi sửa lại một đoạn văn tưởng như không bao giờ hoàn thành. Có những buổi tối, anh rời thư viện khi trời đã tối đen. Ánh đèn đường hắt xuống những lối đi vắng, những chiếc lá ướt nằm im dưới chân.

Anh thường nghĩ đến gia đình.

Mẹ vẫn gọi điện đều đặn, dù đôi khi chỉ để hỏi những chuyện rất nhỏ. Hôm nay bên ấy có lạnh không? Con ăn gì? Cuối tuần có nghỉ không? Khi nào thì về? Anh thường trả lời rằng mọi chuyện đều ổn. Anh không muốn mẹ biết có những đêm mình thấy cô đơn đến mức chỉ muốn mua một tấm vé và trở về ngay lập tức.

Những cuộc gọi thường kết thúc bằng câu:

– Thôi, con làm việc đi. Mẹ không làm phiền nữa.

Sau khi tắt máy, anh thường giữ điện thoại trong tay thêm một lúc. Anh biết mẹ không muốn làm phiền. Có lẽ mẹ chỉ muốn nghe tiếng con trai, để biết rằng ở một nơi rất xa, đứa con của mình vẫn đang sống bình an.

Một tối cuối tháng Mười Một, trời lạnh hơn thường lệ. Anh đang ngồi đọc một bài nghiên cứu thì nghe tiếng gõ cửa.

Rất nhẹ.

Hai tiếng, ngập ngừng, rồi im bặt.

Anh tưởng mình nghe nhầm. Nhưng một lúc sau, tiếng gõ lại vang lên. Lần này cũng rất khẽ, như thể người đứng ngoài cửa không đủ sức để gõ mạnh hơn.

Anh đứng dậy.

Khi mở cửa, anh thấy Modou.

Người bạn thường ngày cao lớn, vui vẻ và hay cười ấy đang đứng cúi đầu. Hai bàn tay buông thõng. Đôi mắt đỏ hoe. Anh chưa kịp hỏi chuyện gì thì Modou đã bật khóc.

Không phải kiểu khóc có thể kìm lại bằng vài tiếng thở dài. Đó là tiếng khóc bật ra từ một nơi rất sâu, như thể người ta đã cố giữ nó suốt nhiều giờ, nhiều ngày, nhưng đến một khoảnh khắc nào đó, tất cả bỗng vỡ òa.

Modou nói, giọng đứt quãng:

– Mẹ tôi mới chết rồi…

Anh đứng lặng.

Chỉ một câu nói. Không có lời giải thích dài dòng. Không có những câu chuyện về bệnh tật hay những ngày cuối đời. Chỉ có một sự thật vừa rơi xuống giữa căn phòng nhỏ, nặng nề và lạnh buốt.

– Mẹ tôi… bà mất rồi.

Modou lặp lại, rồi đưa hai tay ôm mặt.

Anh kéo bạn vào phòng, khép cửa lại. Anh không biết phải nói gì. Những câu anh ủi quen thuộc bỗng trở nên vụng về. Anh rót một cốc nước, đặt lên bàn, rồi ngồi xuống cạnh bạn.

Một lúc lâu, cả hai không nói gì.

Ngoài cửa sổ, gió thổi qua những cành cây trơ trụi. Một chiếc lá cuối cùng còn sót lại trên nhánh cây gần khu nhà khẽ rung lên. Nó bám vào cành như thể vẫn còn muốn ở lại, nhưng rồi cũng đến lúc phải rời đi, chao đảo vài vòng trước khi biến mất trong bóng tối.

Modou kể rằng anh vừa nhận được điện thoại từ quê nhà. Mẹ anh đã bệnh một thời gian, nhưng gia đình nghĩ rằng tình trạng của bà không đến mức sẽ ra đi nhanh như vậy. Những ngày gần đây, bà còn hỏi bao giờ Modou về. Anh đã hứa rằng sau khi hoàn thành một phần luận án, anh sẽ thu xếp về thăm mẹ.

Anh đã hứa.

Chỉ là anh không biết thời gian lại có thể tàn nhẫn đến thế.

– Tôi cứ nghĩ mình còn thời gian – Modou nói – Tôi nghĩ sang năm sẽ về. Tôi nghĩ khi nào công việc ổn hơn, khi nào có kết quả nghiên cứu tốt hơn, khi nào có thể tự hào về những gì mình làm được, tôi sẽ về.

Anh ngừng lại, nhìn vào khoảng không.

– Nhưng bây giờ tôi chẳng còn cơ hội nào nữa.

Anh cúi đầu.

Anh không biết nên trả lời thế nào. Có những mất mát không thể được xoa dịu bằng một lời nói. Có những khoảng trống không phải cứ có người ngồi bên cạnh là sẽ vơi đi. Và có những nỗi đau mà người ta chỉ có thể ở lại cùng nhau, trong im lặng.

Một lúc sau, Modou lấy điện thoại ra. Anh mở một tấm hình. Trong ảnh, một người phụ nữ lớn tuổi đang ngồi trước hiên nhà. Bà mặc chiếc váy hoa, tóc đã bạc nhiều, khuôn mặt rám nắng. Bên cạnh bà là một chậu cây nhỏ. Bà cười rất tươi.

– Đây là mẹ tôi.

Modou đưa điện thoại cho anh xem.

– Bà không biết dùng điện thoại thông minh. Mỗi lần gọi video, bà cứ xoay xoay màn hình mà không biết phải nhìn vào đâu. Bà thường hỏi tôi có ăn uống đầy đủ không. Bà luôn nghĩ rằng tôi sang đây chắc phải sống khổ lắm.

Anh cười một tiếng rất khẽ, nhưng nụ cười lập tức tan biến.

– Lần cuối nói chuyện, bà bảo tôi đừng làm việc quá khuya. Bà nói, học hành thì học, nhưng phải biết giữ gìn sức khỏe. Tôi đã nói với bà rằng tôi ổn.

Modou cúi mặt.

– Cậu biết không, tôi đã nói với bà rằng tôi ổn…

Anh nhìn bạn. Anh chợt hiểu rằng có lẽ đó là câu nói mà những người con sống xa nhà vẫn thường dùng để kết thúc mọi cuộc trò chuyện. Chúng ta nói mình ổn để cha mẹ yên lòng. Chúng ta nói mọi chuyện tốt đẹp để họ không phải lo lắng. Chúng ta giấu đi những đêm mất ngủ, những thất bại, những lần cảm thấy mình không đủ sức tiếp tục. Chúng ta tưởng rằng mình đang bảo vệ cha mẹ khỏi những nỗi buồn không cần thiết.

Nhưng đôi khi, trong lúc mải miết bảo vệ họ khỏi những nỗi lo nhỏ bé ấy, chúng ta quên mất rằng điều họ cần nhất chỉ là được ở gần con mình.

Modou ngồi đó rất lâu. Thỉnh thoảng anh lại nhìn điện thoại. Tấm hình người mẹ vẫn sáng trên màn hình, khuôn mặt bà vẫn cười, như thể cái chết chưa hề xảy ra, như thể chỉ cần chạm vào một nút nào đó, bà sẽ lại bắt máy và hỏi con trai đã ăn tối chưa.

Anh không cố tìm một lời anh ủi. Anh chỉ đặt tay lên vai bạn.

Đêm ấy, Modou ngủ lại trong phòng anh. Gần sáng, khi bạn đã thiếp đi sau nhiều giờ khóc, anh vẫn nằm thức. Anh nhìn lên trần nhà và nghĩ đến mẹ mình.

Không hiểu sao, anh nhớ rất rõ đôi bàn tay mẹ hôm tiễn anh ra sân bay. Những ngón tay gầy, những đường gân xanh nổi lên dưới lớp da đã bắt đầu nhăn. Mẹ đứng phía sau hàng rào anh ninh, không khóc, chỉ nhìn anh và dặn một câu cuối cùng:

– Đi đường cẩn thận nhé con.

Anh đã vẫy tay rồi bước đi. Anh không quay đầu lại lần nữa, vì sợ nếu nhìn thấy mẹ, mình sẽ không đủ canh đảm để bước tiếp.

Ngày ấy, anh nghĩ mình còn rất nhiều thời gian để trở về.

Bây giờ, lần đầu tiên, anh thấy câu nói và lời hứa của mình không còn chắc chắn nữa.

Những ngày sau đó, Modou ít nói hẳn. Anh xin nghỉ vài buổi ở phòng thí nghiệm. Có lúc anh thấy bạn ngồi một mình trong khu vườn nhỏ phía sau nhà, nhìn những cành cây trơ trụi. Có lúc anh mở máy tính, nhìn vào những trang nghiên cứu đang viết dở, rồi lại đóng xuống.

Một buổi chiều, anh tìm thấy Modou trong thư viện.

Anh đang ngồi trước chiếc bàn quen thuộc, nơi có thể nhìn ra khu rừng. Trên màn hình máy tính là một bản thảo khoa học với rất nhiều đoạn gạch xóa. Bên cạnh là cuốn sổ ghi chép đã mở từ lâu.

Anh kéo ghế ngồi xuống.

– Hôm nay cậu làm việc à?

Modou gật đầu.

– Phải tiếp tục thôi…

Anh nhìn ra ngoài cửa kính.

– Cậu biết không, tôi đã dành nhiều năm nghiên cứu sự sống. Tôi đọc về cách cây cối thích nghi, cách chúng chống chọi với môi trường, cách chúng tồn tại sau những mùa khô hạn. Nhưng tôi chưa bao giờ thực sự nghĩ nhiều về cái chết.

Modou ngừng lại.

– Có lẽ vì tôi luôn nghĩ rằng cái chết thuộc về một thời điểm rất xa. Nó xảy ra với những người già, những người bệnh, những người mà chúng ta đã chuẩn bị tinh thần để chia tay. Tôi không nghĩ nó có thể đến với mẹ tôi nhanh như vậy.

Anh nhìn ra khu rừng.

– Có lẽ chúng ta luôn nghĩ rằng những người thân yêu sẽ ở đó, giống như ngôi nhà cũ của mình. Dù đi xa đến đâu, mình vẫn tin rằng khi trở về, mọi thứ sẽ còn nguyên.

Modou quay sang nhìn anh.

– Nhưng không phải lúc nào cũng vậy.

– Không.

Hai người lại im lặng.

Bên ngoài, những chiếc lá cuối mùa nằm thành từng lớp dưới gốc cây. Có những chiếc đã mục nát, hòa vào đất. Những chiếc khác vẫn còn nguyên hình dáng, chỉ cần một cơn gió nhẹ là có thể bay lên. Khu rừng đang bước vào mùa ngủ Đông. Không còn vẻ rực rỡ của những ngày đầu Thu, nhưng dưới lớp đất lạnh, những mầm sống vẫn âm thầm chờ đợi.

Anh bỗng nghĩ rằng câu ca dao mình từng nghe có lẽ chưa bao giờ chỉ nói về những chiếc lá. Lá rụng về cội. Còn con người thì sao?

Có những người cả đời không được trở về quê hương. Có những người ra đi khi tuổi đời còn quá trẻ, để lại phía sau những căn nhà trống, những bữa cơm không còn đủ người, những cuộc gọi không bao giờ được thực hiện. Có những người đã đi rất xa để tìm kiếm một tương lai, nhưng khi ngoảnh lại, họ mới nhận ra quá khứ không đứng yên chờ đợi mình trở về.

Và có những người, như anh và Modou, đang sống giữa một quãng đời rất lưng chừng. Họ thực sự không còn là những người trẻ vừa mới bắt đầu một hành trình nào đó. Nhưng họ cũng chưa phải những người đã có thể nhìn lại đời mình với sự bình thản. Họ đang ở giữa một hành trình chưa hoàn tất. Những luận án chưa viết xong, những công trình chưa được công bố, những ước mơ chưa thành hình, những dự định còn nằm trên giấy.

Họ vẫn nghĩ mình còn trẻ. Vẫn nghĩ rằng phía trước còn rất nhiều mùa Thu, rất nhiều mùa Đông, rất nhiều lần trở về.

Nhưng cuộc đời không hứa với ai rằng mọi thứ sẽ đợi đến khi người ta hoàn thành.

Một người có thể dành mười năm để chuẩn bị cho tương lai, nhưng chỉ cần một cuộc điện thoại, quá khứ liền trở thành điều không thể chạm tới nữa. Một người có thể mải mê xây dựng sự nghiệp, nhưng khi muốn trở về ôm mẹ một lần nữa, có khi căn nhà cũ chỉ còn lại một chiếc ghế trống.

Anh chợt nhận ra có một sự thật mà những năm tháng học hành chưa từng dạy anh, đó là con người không chỉ có một luận án cần hoàn thành, một sự nghiệp cần xây dựng hay một tương lai cần chinh phục. Con người còn có những người cần yêu thương, những cuộc trò chuyện và những cái ôm không nên trì hoãn.

Mùa Đông đến.

Khu rừng sau thư viện dần mất đi những sắc màu rực rỡ. Những thân cây đứng im trong gió lạnh, những cành khẳng khiu hướng lên bầu trời xám. Anh vẫn đến thư viện mỗi ngày. Anh vẫn đọc, vẫn viết, vẫn sửa những trang bản thảo. Modou cũng trở lại phòng thí nghiệm. Thỉnh thoảng, hai người vẫn ăn tối cùng nhau. Có những hôm họ nói về khoa học, về những dự định sau khi tốt nghiệp, về việc có thể sẽ tìm được một công việc ở châu Âu hay trở về quê nhà.

Nhưng từ sau đêm ấy, giữa họ có một điều gì đó đã thay đổi.

Modou thường gọi điện về nhà hơn. Không phải vì anh có thể gọi cho mẹ, mà vì anh muốn trò chuyện với những người thân còn lại. Anh hỏi thăm các em, hỏi chuyện những người hàng xóm cũ, hỏi về khu vườn phía sau nhà. Anh muốn nghe những âm thanh quen thuộc của quê hương, dù chỉ qua một chiếc điện thoại nhỏ.

Còn anh, anh cũng bắt đầu gọi về cho mẹ thường xuyên hơn.

Có những hôm chỉ để hỏi mẹ đang làm gì. Có những hôm anh kể về một chiếc lá vàng rất đẹp, về một con đường phủ đầy sương, về một buổi sáng tuyết rơi đầu tiên. Mẹ nghe, rồi cười:

– Ừ, bên ấy đẹp thế thì tốt. Nhưng nhớ ăn uống cho đàng hoàng nhé con.

Anh cũng cười.

Anh không kể với mẹ về đêm Modou gõ cửa. Không kể về tiếng khóc của một người con mất mẹ giữa xứ người. Anh chỉ nói rằng mùa Thu năm nay ở Ireland rất đẹp, đẹp đến mức đôi khi anh cảm thấy mình đang sống trong một bức tranh.

Mẹ hỏi:

– Thế lá có rụng hết không con?

– Gần hết rồi mẹ ạ.

– Lá rụng thì sang năm nó lại mọc. Cây còn thì lá còn.

Anh im lặng một lúc.

– Vâng. Cây còn thì lá còn.

Anh nhìn ra cửa sổ. Những cành cây trơ trụi đang đứng trong gió lạnh. Mùa Đông dường như đã lấy đi tất cả vẻ đẹp mà mùa Thu từng mang đến. Nhưng anh biết bên dưới lớp đất ẩm, những chiếc lá đang trở về với nguồn cội của chúng. Chúng tan vào đất, trở thành một phần của sự sống, âm thầm nuôi dưỡng những mùa xanh chưa tới.

Anh không biết mùa Thu năm sau mình có còn ở Maynooth này nữa hay không. Cũng không biết khi nào sẽ hoàn thành luận án, khi nào có thể trở về Việt Nam, hay mẹ sẽ còn khỏe mạnh đến mùa Thu nào nữa.

Anh chỉ biết rằng có những điều không thể chờ đến ngày mọi việc hoàn tất.

Một buổi chiều, khi rời thư viện, anh đi chậm qua khu rừng. Gió thổi nhẹ. Một chiếc lá khô từ trên cao rơi xuống, lướt qua vai áo rồi nằm im trên lối đi. Anh cúi xuống nhặt nó lên. Chiếc lá đã ngả sang màu nâu, những đường gân nhỏ hiện rõ như những mạch máu li ti. Nó không còn đẹp theo cách những chiếc lá vàng rực rỡ đầu mùa từng đẹp. Nhưng trong hình dáng mong manh ấy, anh nhìn thấy cả một đời sống.

Anh đặt chiếc lá xuống dưới gốc cây.

Rồi đứng lặng một lúc.

Có lẽ, con người cũng như những chiếc lá. Chúng ta đến với cuộc đời trong một mùa nào đó, lớn lên, xanh tươi, rực rỡ, rồi đến một ngày phải lìa cành. Không ai biết mùa Thu của mình sẽ kéo dài bao lâu. Không ai biết chiếc lá nào sẽ là chiếc lá cuối cùng. Và cũng không ai có thể chắc chắn rằng những người mình yêu thương sẽ còn ở đó khi mình trở về.

Nhưng có lẽ, điều quanh trọng không phải là tìm cách níu giữ mọi thứ ở lại. Điều quanh trọng là khi còn có thể, chúng ta đừng sống như thể mình có vô hạn thời gian.

Anh lấy điện thoại ra, tìm số của mẹ và nhấn gọi.

Đầu dây bên kia, tiếng chuông vang lên vài lần.

Rồi giọng mẹ cất lên, quen thuộc và bình thường như bao ngày:

– Alo, con đấy à?

Anh mỉm cười.

– Dạ, con đây mẹ.

Anh đứng giữa khu rừng mùa Đông, bên những hàng cây đã trút hết lá, và chợt thấy lòng mình ấm lại.

– Mẹ đang làm gì đó?

– Mẹ đang ở nhà thôi. Có chuyện gì không con?

– Không có gì đâu mẹ. Con chỉ muốn gọi cho mẹ một chút.

Ở đầu dây bên kia, mẹ cười.

– Ừ, thế nói chuyện với mẹ đi.

Anh nhìn lên những cành cây trơ trụi. Bầu trời chiều xám nhạt. Một cơn gió thổi qua, làm những chiếc lá còn sót lại dưới mặt đất khẽ lay động.

Anh chợt hiểu rằng, có những cuộc trở về không cần đợi đến ngày người ta đặt chân xuống sân nhà. Đôi khi, chỉ cần một cuộc gọi được thực hiện đúng lúc, một lời hỏi thăm được nói ra khi người thân vẫn còn có thể trả lời, một chút thời gian được dành cho nhau giữa những bộn bề chưa hoàn tất của cuộc đời. Với những người muốn trở về, có nhiều cách để trở về lắm.

Bởi cuối cùng, chúng ta có thể đi rất xa để xây dựng tương lai, nhưng đừng để đến một ngày, khi tương lai đã mở ra trước mắt, chúng ta mới nhận ra những người từng làm nên quá khứ của mình đã không còn ở đó nữa.

Mùa Thu rồi sẽ qua. Lá rồi sẽ rụng. Những chiếc lá sẽ trở về với đất, còn những thân cây sẽ lặng lẽ đi qua mùa Đông, chờ một mùa xanh khác.

Chỉ có thời gian là không trở lại.

Và có những người, một khi đã trở thành quá khứ, sẽ mãi mãi không còn là một phần của bất cứ mùa Thu nào chúng ta có thể chạm tới.

Cao Gia An, S.J., Tập truyện ngắn Chút Dư Hương Ngày Cũ

Gói ghém chút mùa Thu

 

Tháng Mười Một tràn về Roma cùng với những cơn gió lạnh đầu mùa. Gió thổi dọc bờ sông Tevere, lay khẽ những tán cây đã bắt đầu thưa lá. Từng chiếc lá vàng chậm rãi lìa cành, phủ đầy trên những lối đi lát đá. Mùa Thu chừng như muốn níu giữ thành phố thêm chút nữa trước khi nhường chỗ cho những ngày Đông giá lạnh.

Roma vẫn cổ kính và đông đúc như mọi ngày. Nhưng đâu đó người ta đã cảm thấy nhịp sống đang chậm lại. Những bó hoa cúc trắng dần phủ kín trên những ngôi mộ tại khu nghĩa trang. Trong các nhà thờ, những ngọn nến nhỏ được thắp sáng. Tiếng kinh cầu cho người đã khuất vang lên nhiều hơn. Có những cái tên được nhắc lại thật khẽ, như thể những người đã khuất vẫn còn đâu đó quanh đây rất gần.

Tháng Mười Một, mùa của những chiếc lá lìa cành. Mùa người ta nhớ về những người đã khuất.

Đối với nhiều người, mùa Thu là mùa của chia xa. Nhưng với Rahim, một người Bangladesh đã sống ở Roma gần sáu năm, mùa Thu còn là mùa của những cuộc trở về còn dang dở.

Rahim đến Roma vào một buổi chiều cuối tháng Chín. Khi ấy, anh hai mươi sáu tuổi, mang theo một chiếc ba lô cũ, một chiếc điện thoại đã nứt màn hình và một tờ giấy ghi số điện thoại của một người đồng hương. Anh không biết tiếng Ý, chẳng biết thành phố này có bao nhiêu con đường, cũng không hình dung được cuộc sống của một người nhập cư không giấy tờ sẽ khó khăn đến mức nào. Anh chỉ biết mình phải đi. Ở quê nhà, cha anh đã già, mẹ thường xuyên đau yếu, còn cô em gái út đang đến tuổi đi học. Những mùa lũ liên tiếp đã cuốn đi phần lớn hoa màu của gia đình. Mảnh đất nhỏ mà cha mẹ anh đã chắt chiu cả đời để giữ gìn không còn đủ nuôi sống tất cả mọi người.

Trước ngày lên đường, mẹ anh đã gói vào ba lô một ít bánh khô, vài chiếc áo và một tấm ảnh gia đình. Bà không khóc. Chỉ đến khi chiếc xe chở Rahim rời khỏi ngõ, bà mới quay mặt đi, lấy vạt áo lau nước mắt. Anh còn nhớ câu nói cuối cùng của mẹ.

– Con đi xa thì đi, nhưng đừng bao giờ quên đường về nhà

Rahim đã gật đầu. Khi đó, anh đã nghĩ cái gật đầu của mình thật dễ dàng. Anh đâu biết có những con đường một khi đã bước vào, người ta phải mất rất nhiều năm mới tìm được lối trở ra.

Những tháng đầu tiên ở châu Âu là quãng thời gian mà Rahim ít muốn nhớ lại nhất. Anh đã đi qua nhiều quốc gia, nhiều trạm kiểm soát, nhiều căn phòng chật hẹp, nhiều lần phải chờ đợi trong sợ hãi. Có những người hứa sẽ đưa anh đến một cuộc sống tốt đẹp hơn, nhưng mỗi lời hứa đều có giá của nó. Tiền bạc, giấy tờ, những khoản vay mượn, những lần bị lừa, những đêm không biết mình sẽ ngủ ở đâu. Có lúc anh phải làm việc gần như cả ngày chỉ để trả những khoản nợ phát sinh trên đường đi. Có lúc, anh tự hỏi liệu mình có còn đủ sức để tiếp tục hay không.

Ngày đầu tiên đặt chân đến Roma, anh từng tưởng tượng mình sẽ nhìn thấy những quảng trường rộng lớn, những nhà thờ nguy nga và những con phố đẹp như trong những tấm bưu thiếp. Nhưng thành phố mà Rahim thực sự gặp lại là một thế giới rất khác. Đó là những nhà kho ở ngoại ô, những căn phòng chật kín người cùng ở, những bữa ăn vội vàng, những chuyến xe buýt đông đúc và những buổi sáng phải thức dậy từ khi trời còn mờ tối.

Anh làm đủ thứ nghề. Khi thì phụ bếp trong một nhà hàng nhỏ, khi thì khuân hàng ở chợ đầu mối, lúc lại giao những món đồ ăn tận các khu chung cư. Có những ngày mưa lạnh, anh đạp xe qua những con phố trơn trượt, hai bàn tay tê cóng, bụng đói cồn cào. Có những đêm trở về phòng trọ, anh không còn đủ sức cởi giày. Anh chỉ ngồi im trên chiếc giường tầng, nhìn trần nhà ẩm thấp và nghe tiếng những người cùng phòng trở mình trong giấc ngủ.

Nhưng điều khiến Rahim kiên trì nhất không phải là ước mơ được sống ở một thành phố giàu có, cũng chẳng phải là khát vọng một ngày nào đó được đi dạo dưới mái vòm Đền thờ Thánh Phêrô hay chụp ảnh bên Đấu trường Colosseum.

Anh chỉ mong mỗi tháng mình còn có thể gửi về nhà một khoản tiền nhỏ.

Những đồng xu lẻ trong túi áo đối với người khác có thể chẳng đáng là bao. Nhưng với Rahim, chúng là mồ hôi nước mắt của những ngày lao động, những bữa ăn đã bỏ qua, những chuyến xe buýt không dám mua vé tháng, những chiếc áo cũ chưa muốn thay. Mỗi tối, sau khi trở về phòng, anh thường đổ tất cả tiền trong túi lên chiếc bàn gỗ nhỏ. Anh phân loại những đồng xu một euro, năm mươi xu, hai mươi xu, rồi đặt chúng thành từng hàng ngay ngắn.

Có hôm, anh chỉ đếm được vài đồng. Có hôm, sau một ngày làm việc vất vả, số tiền nhiều hơn một chút. Anh ghi lại tất cả trong một cuốn sổ nhỏ, bên cạnh những khoản đã gửi về Bangladesh.

Cuốn sổ ấy không có gì đặc biệt. Những con số nguệch ngoạc, vài dòng tiếng Bengali, những ngày tháng được khoanh tròn. Nhưng nếu ai đó có thể đọc được cuốn sổ ấy, họ sẽ hiểu một cuộc đời đã được xây dựng như thế nào từ những điều rất nhỏ bé.

Rahim không tiêu tiền cho những cuộc vui. Anh ít khi đi ăn ngoài, không mua quần áo mới nếu chưa thực sự cần thiết. Mỗi lần bạn bè rủ đi uống cà phê, anh thường cười và nói mình còn có việc. Thỉnh thoảng, anh mua một chiếc bánh ngọt ở tiệm gần chỗ làm, rồi mang về phòng để dành đến cuối tuần. Đó là một thứ xa xỉ nho nhỏ mà anh tự cho phép mình.

Điều anh mong chờ nhất là những cuộc gọi từ quê nhà.

Mỗi tối Chủ nhật, Rahim thường gọi điện cho mẹ. Đường truyền đôi khi chập chờn, hình ảnh cứ đứng lại giữa chừng, tiếng nói lúc được lúc mất. Nhưng chỉ cần nhìn thấy khuôn mặt mẹ trên màn hình, anh đã cảm thấy như mình vừa đi qua một quãng đường rất dài để trở về.

Mẹ thường hỏi anh ăn uống có đầy đủ không, công việc có vất vả không, mùa Đông ở Roma có lạnh lắm không. Anh luôn trả lời rằng mọi chuyện đều ổn. Anh không muốn mẹ biết những tháng ngày mình đã phải trải qua.

Có lần, mẹ hỏi:

– Con có nhớ nhà không?

Rahim im lặng một lúc rồi nói:

– Có chứ mẹ. Con nhớ tất cả.

– Nhớ những gì?

– Nhớ mùa mưa. Nhớ con đường trước nhà. Nhớ cây xoài sau vườn. Nhớ cả những buổi chiều chẳng có việc gì làm.

Mẹ bật cười. Bà bảo anh thật lạ, ngày còn ở nhà thì cứ than phiền vì mưa nhiều, đường lầy lội, muỗi quá nhiều. Bây giờ đi xa lại nhớ những thứ ấy.

Rahim cũng cười. Nhưng sau khi cuộc gọi kết thúc, anh ngồi rất lâu bên cửa sổ.

Anh nhớ mùa Thu ở quê nhà.

Thật ra, Bangladesh không có mùa Thu giống như Roma. Không có những hàng cây phong vàng rực, không có những con đường phủ đầy lá khô. Mùa Thu quê anh có một vẻ đẹp riêng. Đó là những cánh đồng lúa đang chuyển màu, những bông hoa shiuli trắng nhỏ với phần nhụy cam rơi đầy dưới gốc cây vào mỗi buổi sáng. Những cơn gió nhẹ từ dòng sông thổi qua những mái nhà và những buổi chiều dịu dàng sau mùa mưa. Đó là mùa của những chiếc thuyền nhỏ trôi trên mặt nước, của những đứa trẻ chạy chân trần trên bờ đê, của những người phụ nữ phơi lúa trước sân.

Rahim nhớ cả mùi đất sau cơn mưa. Nhớ tiếng gọi nhau từ những ngôi nhà bên cạnh. Nhớ tiếng mẹ lục đục trong bếp mỗi sáng. Nhớ cha ngồi ngoài hiên, đôi mắt nhìn về phía cánh đồng, đôi bàn tay chai sần lần từng hạt tràng hạt.

Và anh nhớ Amina.

Amina là cô gái sống ở ngôi làng bên cạnh. Họ quen nhau từ những ngày còn đi học. Khi ấy, Rahim thường đi ngang qua nhà Amina trên đường đến trường. Cô hay ngồi bên hiên, đọc sách hoặc giúp mẹ phơi quần áo. Hai người không có một tình yêu ồn ào. Họ chỉ trao nhau những lời hỏi thăm, những nụ cười, đôi khi là vài cuộc trò chuyện ngắn dưới bóng cây bên bờ sông.

Trước ngày Rahim lên đường, Amina đã tặng anh một chiếc khăn len màu xanh đậm. Cô bảo Roma lạnh lắm, anh nhớ giữ gìn sức khỏe. Rahim đã mang chiếc khăn ấy theo suốt hành trình. Mùa Đông đầu tiên ở Roma, chiếc khăn đã giúp anh vượt qua nhiều đêm lạnh giá. Nhưng điều giữ ấm cho anh không chỉ là lớp len cũ, mà còn là ký ức về một người đã từng đứng bên bờ sông, nhìn anh đi xa.

Amina không đợi Rahim bằng những lời hứa hẹn. Cuộc sống ở quê nhà vẫn tiếp diễn. Cô đã có công việc, có những trách nhiệm riêng, có những lựa chọn mà Rahim không thể quyết định thay. Họ vẫn thỉnh thoảng hỏi thăm nhau. Có những lần trò chuyện rất lâu, có những lần chỉ vài dòng tin nhắn. Cả hai đều hiểu rằng khoảng cách không chỉ được đo bằng những cây số.

Một hôm, Amina gửi cho anh một tấm ảnh. Trong ảnh là cánh đồng quê nhà vào mùa lúa chín. Phía xa, mặt trời đang xuống thấp. Những bông lúa vàng nghiêng mình trong gió. Dưới tấm ảnh, cô chỉ viết một câu:

– Mùa Thu năm nay đẹp lắm. Tiếc là anh không ở đây.

Rahim nhìn tấm ảnh rất lâu. Anh muốn trả lời rằng mình cũng tiếc. Muốn kể rằng Roma đang vào Thu, rằng những hàng cây ven đường cũng vàng rực, rằng anh đang đứng giữa một thành phố đẹp đến nao lòng nhưng đôi khi lại cảm thấy mình là người xa lạ nhất. Nhưng cuối cùng, anh chỉ viết:

– Anh sẽ trở về. Khi nào có thể.

Anh không biết lời hứa ấy sẽ thành hiện thực vào lúc nào. Nhưng anh muốn tin rằng vẫn còn một ngày như thế.

Năm ấy, tháng Mười Một đến sớm với những cơn mưa lạnh. Một buổi sáng, trên đường đi làm, Rahim dừng lại trước một nghĩa trang ở phía nam Roma. Anh không có ý định vào đó. Chỉ là cánh cổng đang mở, và bên trong có rất nhiều người mang hoa đến đặt trên những ngôi mộ.

Anh nhìn thấy những bó hoa cúc trắng, những ngọn nến nhỏ và những tấm ảnh của người đã khuất. Có những người già ngồi lặng bên mộ chồng. Có những gia đình cùng nhau quét lá. Có những đứa trẻ đặt một bông hoa lên phần mộ của ông bà. Một người phụ nữ trẻ đang lau bụi trên tấm bia đá, thỉnh thoảng cúi xuống thì thầm điều gì đó như thể người nằm dưới đất vẫn có thể nghe thấy.

Rahim đứng bên ngoài một lúc.

Ở quê nhà, anh cũng từng đi cùng mẹ đến nghĩa trang vào những dịp đặc biệt. Gia đình anh theo truyền thống Hồi giáo, nên những ngày tưởng nhớ người đã khuất có những tập tục khác với người Công giáo ở Roma. Nhưng anh nhận ra một điều rất quen thuộc trong khung cảnh trước mắt. Dù thuộc về một nền văn hóa hay tôn giáo nào, con người vẫn luôn tìm cách giữ lại một mối dây liên hệ với những người đã ra đi.

Họ mang hoa đến cho người chết, nhưng dường như cũng đang tìm cách nói với chính mình rằng tình yêu không kết thúc chỉ vì một người không còn ở đây nữa.

Anh nhớ đến cha. Nhớ đến những người hàng xóm đã qua đời. Nhớ đến người bạn thân thời thơ ấu mất trong một trận lũ. Và anh cũng nhớ đến một người đồng hương tên là Karim.

Karim từng cùng anh vượt qua những chặng đường gian khổ để đến châu Âu. Hai người không phải bạn thân từ trước, nhưng đã trở nên gần gũi sau những tháng ngày cùng chia sẻ những căn phòng chật hẹp, những bữa ăn ít ỏi và những nỗi sợ không thể nói thành lời. Khi đến Roma, Karim làm nghề giao hàng. Cậu ấy trẻ hơn Rahim vài tuổi, lúc nào cũng cười, thường nói rằng một ngày nào đó sẽ mở được một cửa hàng nhỏ và đón mẹ sang thăm.

Nhưng Karim đã không có ngày ấy.

Một đêm mùa Đông, trên đường giao hàng, Karim gặp tai nạn. Rahim chỉ biết tin vào sáng hôm sau. Anh đến bệnh viện, nhưng người bạn đã không còn nữa. Không có cha mẹ bên cạnh, không có anh chị em, không có ai trong gia đình kịp đến nhìn mặt lần cuối. Một vài người đồng hương góp tiền lo hậu sự. Họ đứng bên nhau trong một buổi chiều lạnh, cố gắng làm những gì có thể cho người bạn đã khuất.

Rahim vẫn nhớ cuộc gọi về quê của Karim trước ngày tai nạn. Cậu ấy khoe rằng vừa gửi được một khoản tiền cho mẹ, rồi nói sẽ cố gắng làm thêm một thời gian nữa. Những lời ấy bây giờ vẫn còn nguyên trong trí nhớ của Rahim.

Từ ngày Karim mất, anh thường nghĩ về những người rời quê hương mà không bao giờ trở lại. Có những người ra đi để tìm một tương lai, nhưng tương lai ấy chưa kịp đến. Có những người đã vượt qua hàng ngàn cây số, chỉ để rồi nằm xuống ở một vùng đất xa lạ, không có người thân bên cạnh. Có những cuộc đời mà nếu không có một người nào đó nhớ đến, dường như sẽ tan biến rất nhanh giữa một thành phố ồn ào đông đúc.

Rahim bước vào nghĩa trang. Anh không biết tên những người nằm ở đó, cũng không biết phải cầu nguyện thế nào theo truyền thống của mình. Anh chỉ đứng lặng một lúc, rồi khẽ cúi đầu.

Anh nghĩ đến Karim.

Anh nghĩ đến những người đã từng đi cùng mình trên những chặng đường, những người đã chia sẻ với mình một mẩu bánh, một ngụm nước, một chỗ ngủ tạm bợ. Có người đã trở về quê nhà. Có người vẫn đang lang thang ở một đất nước nào đó. Có người đã mất tích. Có người không còn cơ hội để gọi điện về cho mẹ.

Bất chợt, anh hiểu rằng mình không thực sự đi một mình trên con đường này. Những người đã từng xuất hiện trong cuộc đời anh, dù chỉ trong một đoạn đường ngắn, đều để lại điều gì đó. Một lời động viên, một bàn tay giúp đỡ, một chỗ trú mưa, một bữa ăn được chia sẻ. Có những người đã đi xa, nhưng vẫn tiếp tục hiện diện trong cách anh sống và cách anh đối xử với những người khác.

Anh chợt nghĩ đến câu nói mà một người bạn Công Giáo từng giải thích cho anh về ngày lễ Các Thánh và lễ cầu cho các đẳng linh hồn. Người bạn ấy nói rằng trong đức tin Công Giáo, sự sống không bị cắt đứt bởi cái chết. Những người còn sống, những người đã qua đời và những vị thánh được liên kết với nhau trong một mầu nhiệm hiệp thông. Những người Công Giáo gọi đó là các thánh thông công.

Rahim không hiểu hết. Nhưng anh cảm thấy có một điều rất đẹp trong niềm tin ấy. Con người không sống tách biệt. Không ai thực sự chỉ thuộc về riêng mình. Chúng ta được nâng đỡ bởi những người đang sống bên cạnh, bởi những người đã đi trước, và bởi cả những người mà ta chưa từng gặp mặt.

Anh nghĩ đến mẹ, đến cha, đến Amina, đến Karim và những người bạn đã mất dấu trên hành trình tìm đến miền đất mới. Anh nghĩ đến những người xa lạ đã từng giúp mình vượt qua một ngày khó khăn. Anh nghĩ đến tất cả những mối dây âm thầm đã giữ anh lại với cuộc đời.

Có lẽ, một người có thể sống xa quê hương, nhưng không bao giờ thực sự sống ngoài mọi mối liên hệ yêu thương. Có lẽ, quê hương không chỉ là một mảnh đất để trở về, mà còn là những con người vẫn đang hiện diện trong trái tim mình. Có lẽ, tình liên đới chính là cách con người tiếp tục thuộc về nhau, ngay cả khi những con đường đã chia cách họ.

Tối hôm ấy, Rahim trở về phòng trọ muộn hơn thường lệ. Anh lấy chiếc hộp thiếc nhỏ cất dưới gầm giường. Trong đó có một số đồng xu, vài tấm ảnh cũ, một chiếc khăn len màu xanh đậm và cuốn sổ ghi chép những khoản tiền gửi về nhà.

Anh mở điện thoại, gọi cho mẹ.

Lần này, anh không chỉ hỏi thăm sức khỏe như mọi khi. Anh kể cho mẹ nghe về Karim, về những người bạn đã mất, về nghĩa trang mà anh vừa đi qua. Anh kể rằng người Roma có một mùa rất đặc biệt, khi mọi người dành thời gian nhớ đến những người đã khuất. Họ mang hoa đến nghĩa trang, thắp nến và cầu nguyện.

Mẹ lắng nghe. Bà không hiểu hết những phong tục ấy, nhưng bà nói:

– Người đã mất thì mình không thể gọi về được nữa. Nhưng người còn sống thì mình vẫn có thể thương nhau, con ạ.

Rahim im lặng.

Mẹ nói tiếp:

– Con đừng chỉ lo gửi tiền về nhà. Nếu có thể, hãy sống tử tế với những người ở bên con. Đường xa đã khổ rồi, đừng làm cho đường đời của người khác thêm khổ.

Những lời ấy khiến Rahim suy nghĩ rất lâu.

Từ trước đến nay, anh vẫn nghĩ mình phải cố gắng làm việc, tiết kiệm và gửi tiền về nhà. Anh xem đó là trách nhiệm lớn nhất của mình. Nhưng có lẽ, trong những tháng ngày mải miết chạy theo công việc, anh đã quên mất rằng mình cũng có thể trở thành một chỗ dựa cho những người đang ở gần.

Vài tuần sau, một thanh niên Bangladesh mới đến Roma tìm gặp anh. Cậu tên là Hasan, còn rất trẻ, chưa biết tiếng Ý, không có công việc ổn định và đang phải trả những khoản nợ từ hành trình di cư. Cậu thường xuyên ngủ ở nhà ga vì chưa tìm được chỗ ở.

Rahim nhìn thấy hình ảnh của mình sáu năm trước trong khuôn mặt gầy gò ấy.

Anh đưa Hasan về phòng trọ, nhường cho cậu chiếc giường tầng của mình trong vài đêm, chỉ cho cậu nơi có thể tìm việc, hướng dẫn cách đi xe buýt và giúp cậu làm quen với một vài người đồng hương đáng tin cậy. Anh cũng nói với cậu về những lời hứa giả tạo, những đường dây môi giới và những kẻ lợi dụng sự tuyệt vọng của người nhập cư để kiếm tiền. Anh không muốn Hasan phải trải qua tất cả những điều mà mình từng chịu đựng.

Một tối, khi Hasan hỏi tại sao anh lại giúp mình nhiều như thế, Rahim chỉ cười:

– Vì ngày trước cũng có người đã giúp anh. Bây giờ đến lượt anh giúp lại một người khác.

Anh không nói thêm. Nhưng trong lòng, anh nghĩ đến Karim. Có lẽ, nếu người bạn ấy còn sống, cậu cũng sẽ làm điều tương tự.

Mùa Thu năm ấy, Rahim bắt đầu có một thói quen mới. Mỗi lần đi ngang qua những hàng cây đang trút lá, anh thường nhặt một chiếc lá đẹp nhất, ép vào cuốn sổ nhỏ. Không phải vì anh muốn lưu giữ một bộ sưu tập lá mùa Thu, nhưng vì anh muốn ghi nhớ những ngày tháng mình đã sống ở thành phố này.

Anh cũng bắt đầu gửi về nhà những tấm ảnh chụp con đường mình đi làm, những hàng cây trước nhà thờ, những quảng trường phủ đầy nắng và cả những chiếc lá vàng nằm bên vệ đường. Mẹ thường hỏi tại sao anh cứ thích chụp những thứ đã rụng xuống đất. Anh bảo vì chúng đẹp.

– Lá rụng rồi thì còn đẹp gì nữa? – mẹ hỏi.

Rahim cười:

– Có lẽ vì chúng đã sống trọn vẹn một mùa của mình, mẹ ạ.

Anh không biết câu trả lời ấy có làm mẹ hài lòng hay không. Nhưng sau cuộc gọi, anh lại nghĩ đến những chiếc lá. Chúng rời khỏi cành cây không phải để biến mất, mà để trở về với đất, nuôi dưỡng một mùa sống mới. Có những cuộc chia ly không chỉ là kết thúc. Đôi khi, chúng cũng là cách sự sống tiếp tục trao ban điều gì đó cho những người đến sau.

Một buổi chiều, anh nhận được tin nhắn của Amina. Cô gửi cho anh một bức ảnh chụp những bông hoa shiuli trắng dưới gốc cây trong sân nhà. Những cánh hoa nhỏ nằm rải rác trên mặt đất, bên cạnh đôi dép cũ của mẹ anh.

– Mẹ anh vẫn thường ra đây nhặt hoa mỗi sáng – Amina viết – Bà nói nhìn thấy hoa rơi lại nhớ đến anh.

Rahim nhìn bức ảnh, lòng chợt dịu lại. Anh nhắn cho mẹ rằng ngày mai anh sẽ gọi sớm hơn, rồi mở cuốn sổ, ghi thêm một dòng vào trang cuối: “Đã đến lúc nghĩ về một ngày trở về”.

Anh bắt đầu dành dụm nhiều hơn, nhưng không còn chỉ nghĩ đến số tiền mình phải gửi về. Anh muốn học tiếng Ý tốt hơn, muốn có một công việc ổn định, muốn tìm cách hoàn tất giấy tờ cư trú để không phải sống trong nỗi lo thường trực của một kẻ không thuộc về đâu. Anh muốn một ngày nào đó có thể đưa cha mẹ sang thăm Roma, nếu sức khỏe và hoàn cảnh cho phép. Anh muốn trở về Bangladesh, đi qua con đường cũ, đứng bên bờ sông và gặp lại những người đã từng đi qua tuổi trẻ của mình.

Và nếu có thể, anh muốn mở một cửa hàng nhỏ ở quê nhà. Không phải một cửa hàng lớn, chỉ là một nơi đủ để gia đình sống đàng hoàng, để em gái có thể tiếp tục học hành, để mẹ không phải lo lắng mỗi khi mùa lũ đến.

Anh cũng muốn một ngày nào đó có thể giúp những người trẻ trong làng tìm được những con đường di cư an toàn, có thông tin rõ ràng và không phải đặt cược cả cuộc đời vào những lời hứa của những kẻ môi giới.

Ước mơ ấy vẫn còn xa. Nhưng lần đầu tiên sau nhiều năm, Rahim cảm thấy tương lai không còn chỉ là một điều gì đó phải chờ đợi. Nó đang được xây dựng từ những lựa chọn nhỏ bé mỗi ngày.

Ngày đầu tháng Mười Một, Rahim lại đi ngang qua nghĩa trang cũ. Những chiếc lá vàng phủ kín lối đi. Một người đàn ông lớn tuổi đang đặt bó hoa cúc trắng lên một ngôi mộ. Phía xa, tiếng chuông nhà thờ vang lên giữa bầu trời xám nhạt.

Rahim dừng lại.

Anh nghĩ đến những người đã khuất, đến những người còn sống, đến những người đang đi xa và những người đang chờ đợi một cuộc trở về. Anh nghĩ đến Karim, đến những người bạn không còn liên lạc được, đến những người đã giúp anh trong những tháng ngày gian khổ. Anh cũng nghĩ đến những người mà mình chưa từng gặp, nhưng có thể một ngày nào đó sẽ cần đến một bàn tay nâng đỡ.

Anh lấy trong túi áo một đồng xu nhỏ. Đó là đồng xu hai mươi xu anh vừa nhặt được sau khi mua bánh mì. Anh nhìn nó một lúc rồi bỏ vào chiếc hộp thiếc vẫn mang theo bên mình.

Một đồng xu chẳng thể thay đổi được cuộc đời. Nhưng nhiều đồng xu, được gom góp bằng lòng kiên nhẫn, có thể giúp một gia đình vượt qua một mùa khó khăn. Một cử chỉ tử tế chẳng thể xóa hết những đau khổ của thế giới. Nhưng nhiều cử chỉ tử tế, được trao đi không ngừng, có thể khiến một người xa lạ cảm thấy mình không còn đơn độc.

Rahim chợt hiểu rằng những gì mình nhận được trong cuộc đời không chỉ để giữ lại cho riêng mình. Tình yêu của mẹ, sự chờ đợi của cha, ký ức về Amina, tình bạn với Karim, sự giúp đỡ của những người xa lạ, tất cả đã trở thành một phần trong con người anh. Những người ấy, dù đang ở Bangladesh, ở Roma hay đã nằm xuống dưới một nấm mồ nào đó, vẫn đang góp phần làm nên cuộc đời anh hôm nay.

Có lẽ, đó cũng là một cách để hiểu về sự hiệp thông. Con người được nối kết với nhau bằng những mối dây vô hình mà thời gian, khoảng cách và ngay cả cái chết cũng không dễ dàng cắt đứt. Người sống mang theo ký ức của người đã khuất. Người đi xa mang theo tình yêu của những người ở lại. Và người được nâng đỡ hôm nay có thể trở thành bàn tay nâng đỡ một người khác vào ngày mai.

Rahim bước tiếp. Trên con đường phía trước, những chiếc lá vẫn tiếp tục rơi. Anh kéo cao cổ áo, chạm tay vào chiếc khăn len màu xanh cũ và mỉm cười.

Roma vẫn chưa phải là quê hương của anh. Bangladesh vẫn còn cách anh hàng ngàn cây số. Nhưng anh không còn cảm thấy mình hoàn toàn thuộc về một nơi xa lạ. Bởi ở đâu có người chờ đợi anh, có người nhớ đến anh, có người cần anh và có người mà anh thương mến, ở đó có một phần quê hương của anh.

Tối hôm ấy, trước khi đi ngủ, Rahim lại mở chiếc hộp thiếc. Anh đếm những đồng xu vừa kiếm được trong ngày, xếp chúng thành từng hàng rồi ghi thêm một con số vào cuốn sổ.

Ngoài cửa sổ, gió Thu thổi qua những hàng cây. Một chiếc lá vàng rơi xuống, chạm nhẹ vào bậu cửa rồi nằm im.

Rahim nghĩ đến mẹ. Nghĩ đến quê nhà. Nghĩ đến những người đã đi qua cuộc đời mình và những người vẫn đang chờ anh phía trước.

Ngoài kia, mùa Thu vẫn tiếp tục rụng lá. Nhưng dưới lớp lá vàng đang phủ kín mặt đất, một mùa sống mới đã âm thầm bắt đầu.

Cao Gia An, S.J., Tập truyện ngắn Chút Dư Hương Ngày Cũ

 

Chương II: Người đi bên lề hạnh phúc

“Còn người bạn Chú Rể
đứng bên cạnh nghe Chàng
thì vui mừng hớn hở”
vì được nghe tiếng Chàng.
Đó là niềm vui của tôi
Niềm vui ấy giờ đã nên trọn vẹn

(Ga 3,29)

5. Nhân vật GIOAN TẨY GIẢ

Vùng hoang địa, bên bờ sông Giođan, năm 30

Dân chúng gọi tôi là Gioan Tẩy Giả. Họ đến để xin tôi làm phép rửa. Có vẻ như tiếng gào của tôi đã vươn đến tai và đã chạm đến lòng của một số người. Vậy là họ tìm đến tôi, trong vùng hoang địa, bên bờ sông Giođan. Họ đến để lắng nghe và để bày tỏ lòng sám hối. Họ đến để thoả khát mong được tắm gội và tẩy rửa. Để được sạch. Để được trong. Để bỏ lại sau lưng quá khứ hằn sâu dấu tội đời. Để bước vào một cuộc sống mới.

Tôi đón họ như đón chính khát vọng của đời mình. Họ như đàn chiên không người chăn dắt. Tâm hồn họ bơ vơ đói khát. Cuộc đời họ lầm than tản lạc. Họ cần một nơi bám tựa. Họ cần một con đường để đi, cần ai đó chỉ cho họ một con đường để đi.

Tôi đưa đoàn dân đến bên dòng nước của sông Giođan. Tôi muốn mời họ sống lại biến cố sinh thành đặc biệt của cả dân tộc chúng tôi. Để họ cũng được sinh ra thêm lần nữa.

Ngày ấy, tổ tiên của chúng tôi đã trầm mình trong dòng nước này, băng qua con sông này, để trở thành một dân tộc. Bên kia sông, họ là những người đi tìm lời hứa của Đức Chúa. Họ đã sống bốn mươi năm trong sa mạc từ khi ra khỏi đất Ai Cập. Họ lang thang trong số kiếp của những người nô lệ chạy trốn. Lạc lõng và bấp bênh. Lầm than và nghèo đói.

Cho đến khi họ được dẫn đến với dòng sông này.

Họ trầm mình trong dòng nước để gột rửa. Để bỏ lại sau lưng quá khứ lầm than cơ cực. Để chết đi trọn vẹn con người cũ với cõi lòng đầy rẫy những bất an, bất toàn, và hay nổi loạn. Để được tái sinh cho một cuộc đời mới… Bước lên khỏi dòng nước, qua bên này sông, họ trở thành những con người tự do trên vùng Đất Hứa chảy tràn mật sữa. Bên kia sông, họ là một đoàn người tản lạc. Bên này sông họ tìm thấy một căn tính rất mới và rất riêng. Họ trở thành một dân tộc, một đất nước, một đoàn dân riêng của Đức Chúa.

Ngày hôm nay, tôi muốn chính bản thân tôi và toàn dân tôi được sống lại kinh nghiệm ấy. Chúng tôi muốn bỏ lại tất cả trong dòng nước này. Để từ nước đi lên, chúng tôi bước vào một cuộc đời mới.

Đáng tiếc, nhiều người lại lầm tưởng tôi là người mà họ mong đợi. Họ cho rằng tôi là Đấng sẽ đến. Họ mong tôi có thể lấp đầy những khao khát thẳm sâu của họ. Họ đâu biết tôi cũng như họ, cũng chỉ là một người mang đầy khao khát và đợi mong. Tôi là người làm phép rửa cho họ. Nhưng trong tôi luôn cháy bỏng khao khát có một ai đó sẽ làm phép rửa cho tôi. Phép rửa ấy không chỉ trong nước, nhưng trong lửa và trong Thánh Thần của Đức Chúa.

Tôi dạy dân tôi dọn lòng khiêm hạ để có thể đón mừng ngày Đức Chúa đến viếng thăm dân Người. Tôi dạy họ về vai trò của tôi, một người dọn đường, một kẻ đi bên lề. Tôi khuyên bảo họ tiếp tục đặt niềm hy vọng nơi Lời hứa của Đức Chúa. Tôi mời họ dọn lòng để có thể sẵn sàng chào đón Đấng Mêsiah của chúng tôi, vị Cứu Tinh được gởi đến bởi Đức Chúa. Vị ấy là Đấng sẽ đến. Trong tương lai chứ không phải từ quá khứ.

Trong dòng nước này, tôi muốn rửa sạch khỏi dân tôi niềm tự hào cố hữu về một quá khứ vàng son vốn đã chẳng còn âm vang gì nơi hiện tại.

Chúng tôi thường được dạy rằng cha ông chúng tôi đã từng có một quá khứ hào hùng, đã từng dựng nên cơ đồ từ hai bàn tay trắng. Điều ấy có thể đúng. Nhưng dù có đúng đến mức nào đi nữa, đâu có ai cứ bám vào cái hào hùng của quá khứ mà sống mãi được.

Có nhiều người trong chúng tôi không biết chờ đợi, vì họ đã bị dìm chết trong niềm tự hào vô lối với quá khứ của cha ông mình. Họ hãnh diện rằng mình là con cháu Ápraham. Họ đâu biết Đức Chúa thậm chí có thể làm cho những hòn đá của hoang mạc thành con cháu Ápraham như họ. Họ đâu biết rằng những kẻ xa lạ còn có thể tìm được chỗ trong nhà của Đức Chúa, trong cung lòng của Ápraham. Còn họ, có khi chính họ lại tự đẩy mình ra bên ngoài. Ôm niềm tự hào với quá khứ mà bỏ qua việc sống những nhiệm vụ của hiện tại, đấy luôn là lỗi lầm lớn nhất của bất cứ dân tộc nào đã từng có một quá khứ vàng son.

Nếu chúng tôi đã từng có một quá khứ tốt đẹp, chúng tôi muốn tựa lưng vào quá khứ ấy để hướng mặt về tương lai.

Do vậy, sứ mạng của tôi không phải là làm cho lòng con cháu quay về với cha ông, không phải là hướng cả dân tộc này cứ ngoảnh đầu về một quá khứ vàng son chỉ còn là dĩ vãng. Tôi là kẻ mang lòng của cha ông trở về với con cháu. Tôi kêu gọi họ đặt trọn vẹn cuộc đời nơi giây phút hiện tại này. Tôi muốn hướng toàn bộ lịch sử của dân tộc tôi về thời điểm cánh chung này. Giây phút quan trọng nhất của lịch sử chúng tôi không nằm trong quá khứ. Giây phút ấy nằm ở tương lai.

Tương ai ấy đã đến gần.

Nước Trời đã đến gần. Rất gần.

Một ngày, tại dòng sông Giođan, tôi được gặp Người.

Điều tôi mong đợi cuối cùng cũng đến.

Điều toàn dân tôi mong đợi cuối cùng cũng đến.

Không ai thật sự có thể vẽ được chân dung của điều mình mong đợi. Cũng không ai có thể biết điều ấy sẽ đến như thế nào. Nhưng nếu đó là nỗi niềm mong đợi chân thành và cháy bỏng, người ta sẽ lập tức nhận ra ngay khi điều đó xuất hiện. Bởi đó là vận mệnh của đời mình. Ấy là một khoảnh khắc diệu kỳ và đột biến. Khoảnh khắc ấy sẽ làm thay đổi tất cả. Trước khoảnh khắc ấy mọi thứ mông lung và chênh vênh, người ta cảm tưởng trong tay mình chỉ là trống không vô định. Sau khoảnh khắc ấy, mọi sự bừng nở và sáng tỏ. Người ta thấy mình có tất cả.

Chính tôi đang sống trong khoảnh khắc kỳ diệu và đột biến ấy.

Người xuất hiện từ trong vùng hoang địa, bên bờ Đông của sông Giođan.

Đó là một sớm mai hồng rực rỡ.

Sau lưng Người là vầng thái dương đang vươn mình lên cao từ giữa lòng sa mạc. Người bước ra từ vầng ánh sáng chói loà ấy, như một Đấng ngự giá mây trời mà đến.

Ngay giây phút đầu tiên tôi đã nhận ra Người. Từ cái nhìn đầu tiên tôi đã biết Người.

Thì ra Người chẳng xa lạ gì với tôi.

Người sinh vào ngày Đông Chí. Lúc ấy, thời gian ban ngày ngắn nhất và thời gian ban đêm dài nhất. Đó là ngày tối buồn và ảm đạm nhất trong năm. Thời điểm ấy, ánh sáng rút lui từ rất sớm để nhường chỗ cho bóng tối. Ngày ấy, ai cũng tưởng rằng bóng tối đã chiến thắng tuyệt đối trên ánh sáng.

Người sinh ra trong đêm lạnh, giữa một cánh đồng hoang vu. Nhưng chuyện kể rằng khi Người sinh ra, cả tinh tú trên trời cũng rộn ràng náo nức. Một Vì Sao rực rỡ chiếu sáng trên vùng trời nơi Người chào đời. Những nhà chiêm tinh phương xa nhận ra Vì Sao ấy từ rất sớm. Từ bên kia đại mạc xa xôi, họ tìm đến để triều bái Người.

Sinh ra từ giữa lòng đêm, nhưng Người mới thực sự là nguồn ánh sáng vĩnh cửu. Sau ngày Đông Chí, bóng đêm từng bước bị đẩy lùi. Đêm mỗi lúc một ngắn hơn. Ngày mỗi lúc một dài hơn. Ánh sáng mỗi lúc một tràn đầy và rực rỡ hơn.

Từ giữa lòng bóng đêm, vầng Mặt Trời công chính vươn lên rực rỡ.

Từ khoảnh khắc đầu tiên, tôi đã biết đích xác chính Người là Đấng mà tôi mong đợi.

Chính Người là niềm hy vọng của toàn dân tôi.

Có một mối dây định mệnh nào đó đã nối chặt giữa Người và tôi, giữa phận số của Người và phận số của tôi, giữa sứ mạng của Người và sứ mạng của tôi. Từ rất sớm tôi đã ý thức được sự nối kết ấy.

Mẹ tôi kể rằng từ khi còn chưa chào đời, tôi đã có thể nhảy mừng trong lòng mẹ chỉ vì cảm giác được sự gần gũi của Người bên cạnh. Hai gia đình chúng tôi thân nhau lắm, vì chúng tôi là họ hàng của nhau. Tôi cất tiếng khóc chào đời trong vòng tay của Mẹ Người. Lúc ấy, Người chỉ mới hoài thai độ ba tháng. Chúng tôi là anh em của nhau. Tôi là người đi trước. Tôi đi trước để dọn đường cho Người.

Phút giây Người đến, tôi cảm nhận được rằng khát vọng cháy bỏng của đời mình đã đến lúc thành toàn viên mãn. Tôi biết, đây là ngày tôi mong đợi. Chính tôi sẽ được Người làm phép rửa. Chính Người sẽ dẫn tôi vào hành trình của một cuộc sống mới. Chính Người sẽ chỉ cho tôi cách tiếp tục sứ mạng ơn gọi của cuộc đời tôi.

Nhưng Người lại muốn điều ngược lại.

Người muốn tôi làm phép rửa cho Người. Người đặt mình vào hàng của những tội nhân. Người chung chia với những con người đang bơ vơ lạc lõng trên hành trình tìm kiếm Đức Chúa của họ.

Vậy là Người bước xuống dòng nước. Người trầm mình trong dòng nước. Cả đất trời như chìm vào dòng nước của tôi. Mọi thứ như ngừng lại trong giây phút ấy. Người bước xuống dòng nước, không phải để được dòng nước tẩy rửa và thánh hoá. Chính Người thánh hoá dòng nước ấy.

Thì ra lịch sử không phải là những gì đã diễn ra và đã trôi qua. Đây mới là phút giây lịch sử. Lịch sử mới bắt đầu từ giây phút này. Hành trình cuộc đời mới của chúng tôi chỉ mới bắt đầu từ giây phút này.

Khi Người vừa lên khỏi nước, tôi thấy như Người đã trở thành một con người khác, một con người mới.

Tôi thấy như cả tầng trời mở ra.

Vậy là sứ mạng của tôi đã hoàn tất. Nước Trời của tôi đã đến rồi.

Để làm tròn nhiệm vụ của một kẻ tiền hô, tôi hướng về Người và cất cao giọng loan báo với toàn dân trong niềm hạnh phúc vô bờ: “Đây là Chiên Thiên Chúa!”

Cao Gia An, S.J., Trích Tiểu Thuyết Vượt Qua, nxb Đồng Nai 2025, 31-37

Chương II: Người đi bên lề hạnh phúc

“Còn người bạn Chú Rể
đứng bên cạnh nghe Chàng
thì vui mừng hớn hở”
vì được nghe tiếng Chàng.
Đó là niềm vui của tôi
Niềm vui ấy giờ đã nên trọn vẹn

(Ga 3,29)

4. Nhân vật GIOAN TẨY GIẢ

Vùng hoang địa, bên bờ sông Giođan, năm 30

Tôi sinh ra vào một ngày Hạ Chí.

Đó là ngày rực rỡ nhất trong năm. Ngày ấy, ánh sáng chiến thắng tuyệt đối trên bóng tối. Vầng mặt trời chói lọi vươn đến đỉnh điểm cao nhất của bầu trời phương Bắc. Ngày kéo dài như thể không bao giờ kết thúc, và đêm trì hoãn tưởng như chẳng bao giờ ập đến. Ngày ấy là biểu tượng của huy hoàng và rực rỡ. Ngày ấy người ta ăn chơi, vui mừng, và nhảy múa. Để cuồng say hoan lạc với ánh mặt trời. Để tiễn đưa một mùa ánh sáng. Cũng là để chuẩn bị cho đời mình bước vào một mùa bóng tối phủ vây và hoang lạnh.

Tôi được sinh ra trong tuổi già của mẹ. Khi cung lòng của một người hiếm muộn đã héo hon, mẹ vẫn không từ bỏ niềm cậy trông vào Đức Chúa của cha ông chúng tôi. Sự hoài thai của tôi trong cung lòng hiếm muộn già nua của mẹ là một phép lạ nhiệm mầu. Phép lạ ấy khiến cha tôi phải hoàn toàn câm lặng.

Vốn là một tư tế thuộc dòng dõi Lêvi, cha tôi được kể vào số ít ỏi những người có đặc quyền được bốc thăm mỗi năm để có thể vào dâng hy lễ cho Đức Chúa trong Cung Cực Thánh của Đền Thờ. Cha tôi là người chuyển cầu. Từ giữa lòng đời, ông mang những ước nguyện và hy lễ của toàn dân dâng lên Đức Chúa. Rồi từ Cung Cực Thánh, ông mang phúc lành của Đức Chúa đến với toàn dân.

Cha tôi sống như một trung gian chuyển cầu để mang phúc lành đến cho người khác. Nhưng chính bản thân ông đã đành chấp nhận sống gần hết cuộc đời như một dấu chỉ kỳ lạ của một người không được chúc phúc: một kẻ không có con nối dõi tông đường. Ông đã làm trung gian cho lời nguyện cầu của biết bao người trở thành hiện thực, nhưng lời khẩn nguyện của chính bản thân ông thì Đức Chúa cứ mãi lặng im và trì hoãn. Tôi không biết ông làm sao sống qua những năm tháng đó. Chỉ biết rằng ông đã trung thành cho đến trọn hành trình cuộc đời như một kẻ phục vụ khiêm hạ và tín trung trước mặt Đức Chúa và trước mắt toàn dân.

Với Cha tôi, sự sinh hạ của tôi là một phúc lành nhãn tiền, một dấu chỉ của sự viếng thăm và cứu chuộc Đức Chúa dành cho dân Người. Đức Chúa của chúng tôi là một Thiên Chúa hay đến muộn trước lời khẩn nguyện tha thiết của những người trung tín.

Người ta thường bảo Đức Chúa thử thách. Cha tôi thì tin rằng Đức Chúa đang dạy dỗ và tinh luyện những tôi trung của Người.

Cha đặt tên tôi là Gioan, có nghĩa là “Đức Chúa ban tặng”, “Đức Chúa gia ân”. Cha bảo rằng tôi không phải là phần gia sản của ông, tôi không thuộc về ông. Tôi là một quà tặng đến từ Đức Chúa. Bất cứ một quà tặng nào cũng cưu mang nơi mình một ơn gọi đặc biệt, một sứ mạng đặc biệt. Từ lời chúc phúc của cha trong ngày tôi chào đời, mọi người đều biết rằng tôi sẽ là ngôn sứ của Đấng Tối Cao. Tôi sẽ đi trước Chúa để mở lối cho dân Người.

Từ nhỏ tôi cũng đã tin rằng mình được sinh ra cho một sứ mạng nào đó rất quan trọng. Quan trọng như thế nào thì tôi chưa rõ. Nhưng tôi mường tượng được rằng sứ mạng ấy sẽ gắn chặt cuộc đời và số phận của tôi với cuộc đời và số phận của dân tộc tôi. Suốt cuộc đời mình, cha tôi đã cưu mang toàn dân tộc này trong lời cầu nguyện và đã gánh họ trên đôi vai của ông. Đôi vai ấy giờ đã gầy nhom và yếu nhược. Cha muốn tôi thay ông để tiếp tục làm người chuyển cầu. Nhưng liệu tôi có thể sống cuộc đời của ông được chăng? Liệu Đền Thờ và Cung Cực Thánh có phải là chỗ của tôi chăng? Làm sao tôi có đủ sức để sống cuộc đời đầy ý nghĩa nhưng lại thầm lặng và đơn côi đến kỳ lạ của ông?

Tôi đã khởi đầu cuộc đời mình trong ánh sáng của vầng dương rực rỡ. Tôi được bảo bọc trong những phồn hoa đô hội của vùng phố thị Giuđê và thành đô Giêrusalem. Nhưng chừng như đấy không phải là cuộc sống của tôi. Giữa một thế giới đầy rẫy tiếng ồn ào cuồng loạn của loài người, tôi lại không nghe được tiếng người. Cũng chẳng có người nào nghe được tiếng của tôi. Tôi thấy mình cô đơn giữa phố thị và lạc lõng trong thế giới ấy. Đấy không phải là thế giới của tôi. Và đấy càng không phải là cách mà tôi sẽ sống sứ mạng cuộc đời mình.

Vậy là tôi bỏ phố thị mà đi, mang theo trong tâm tư nỗi niềm khắc khoải của cả dân tộc mình.

Từ rất lâu rồi cả dân tộc của tôi luôn khắc khoải với niềm mong đợi một Đấng Mêsiah. Nhưng không ai được dạy cho cách chờ đợi. Không ai thật sự biết phải chờ đợi thế nào. Mọi người như thể đã ngủ quên và tê lịm trong niềm khắc khoải ấy. Nếu Đấng Mêsiah đến hôm nay, liệu Người có tìm được chỗ nào cho mình chăng? Giữa lòng đô thị Giuđê vốn từ lâu đã ngủ vùi trong niềm thổn thức của một dân tộc bị trị và trong nỗi tuyệt vọng buông thả để tự an ủi mình với những vui thú phù vân, còn chỗ nào cho Đấng Mêsiah được đón nhận không?

Bằng sự khôn ngoan được nhào luyện từ lòng mộ đạo và đời sống đức độ, cha tôi linh cảm rằng thời của Đấng Mêsiah đã đến rất gần. Cha thường nói với tôi rằng thế giới này đã trở nên quá hỗn tạp và trần trụi. Cần phải có ai đó làm người dọn đường cho Người đến. Cần có ai đó có thể mở lối và mở mắt để toàn dân được thấy ơn cứu độ của Người. Nhưng dọn đường như thế nào? Mở lối ở đâu? Làm sao để dân Thiên Chúa mở mắt và mở lòng đón chào thời hồng phúc khi Đức Chúa đến viếng thăm dân Người?

Có một vị ngôn sứ của chúng tôi đã tuyên phán những Lời này của Đức Chúa: “Này Ta sai sứ giả của Ta đi trước mặt Con. Người sẽ dọn đường cho con”. Để đến với chúng tôi, Đấng Mêsiah của Đức Chúa cần có một người dọn đường. Con đường ấy phải được mở ra từ sa mạc. Sa mạc giữa lòng đời. Sa mạc của lòng người. “Trong hoang địa, hãy mở một con đường cho Đức Chúa. Giữa đồng không, hãy vạch sẵn một quan lộ cho Thiên Chúa chúng ta.”

Thế nên khi lìa bỏ phố thị, tôi chọn đi tìm cuộc sống của mình nơi hoang địa. Tôi muốn mở một con đường cho Đức Chúa ngay giữa lòng hoang địa. Tôi chọn bắt đầu đời mình bằng tiếng gào từ trong hoang địa: tiếng gào vang lên giữa lưng chừng trời và đất. Cả đất trời này sẽ làm vọng lại tiếng gào của tôi. Tiếng gào bùng vỡ từ lồng ngực của một người trẻ, với ước mong sạt phẳng những đồi cao, lấp bằng những vực sâu, uốn thẳng những con đường quanh co khúc khủy.

Tôi trở thành đứa con của hoang địa. Tôi mặc áo lông lạc đà. Thắt lưng bằng dây da. Ăn châu chấu và uống mật ong rừng. Tôi âm thầm dọn đời mình để có thể bước vào mùa sứ mạng. Tôi cũng âm thầm dọn lòng mình để sẵn sàng đón chào Đấng Mêsiah của đời tôi. Tôi sống trong một Mùa Vọng âm thầm và liên lỉ. Bởi tôi biết, thời kỳ đã mãn. Nước Thiên Chúa đã đến gần.

Không ai hiểu được chọn lựa của tôi. Nhưng tôi xác tín vào con đường mình đang đi. Tôi biết con đường ấy đã được mở ra cho tôi từ lúc hoài thai, từ ngày tôi chào đời.

Tôi được sinh vào một ngày Hạ Chí.

Sau thời khắc ấy, ngày càng lúc càng ngắn dần và đêm càng lúc càng dài hơn.

Từ khởi đầu cuộc đời mình, tôi đã ý thức về sự tàn xế tiệm tiến của ánh sáng và sự bành trướng của bóng đêm. Đời tôi là cuộc hành trình càng lúc càng thu mình nhỏ lại, rút mình vào vùng hoang địa của thinh lặng và bóng tối. Tôi sinh ra không phải để chiếu sáng, nhưng là để chuẩn bị cho một nguồn sáng mới. Một nguồn ánh sáng sung mãn và vĩnh cửu.

Mỗi sớm thức dậy trong cái lạnh đầu ngày, tôi thường gặp thấy mình nơi hình ảnh của hạt sương mai đọng trên những tàng cây của hoang địa. Giọt sương long lanh là nhờ ánh nắng trời. Qua giọt sương sớm long lanh, người ta nhận ra sự hiển lộ của một bình minh mới. Khi ánh nắng vươn lên chính là lúc giọt sương sớm hoàn tất sứ mạng của đời mình, sẽ tan đi với ánh nắng trời. Và vạn vật bắt đầu một ngày sống mới.

Những giọt sương mai buổi sớm cũng mang lại trong tôi âm vọng lời khẩn nguyện của vị ngôn sứ, lời khẩn nguyện tha thiết của toàn dân tôi: “Ngàn mây hỡi, nào hãy đổ sương mai. Tầng trời cao hãy mưa nguồn công chính. Đất mở ra nảy mầm ơn cứu độ. Và đức công minh nảy lộc đâm chồi.”

Cao Gia An, S.J., Trích Tiểu Thuyết Vượt Qua, nxb Đồng Nai 2025, 31-37

1. Vì Sao Cứu Thế (3)

Chương I: VÌ SAO CỨU THẾ

“Từ Phương Đông
chúng tôi đã thấy ngôi sao của Người xuất hiện
và chúng tôi đến để triều bái Người”.
(Mt 2,2)

3. Nhân vật MELCHIOR

Bên kia sa mạc, năm 00

Chúng tôi theo lối khác mà về. Đường cũ không còn dành cho chúng tôi nữa. Cuộc gặp gỡ định mệnh ấy đã hoàn toàn thay đổi chúng tôi.

Chúng tôi đã vượt qua được chính mình.

Và chúng tôi đã thành những con người khác.

Khác như thế nào thì chúng tôi chưa thể diễn tả được. Không giống như các bậc hiền giả Phương Đông hay kể về tính đột biến của giây phút giác ngộ và khai sáng. Cũng không giống như các nhà thần bí sa mạc hay nói về thị kiến và những giây phút xuất thần. Có lẽ sự biến đổi của chúng tôi đã được thai nghén từ những bước chân đầu tiên trên chuyến hành trình tìm đến với Vì Sao lạ của đời mình. Khi bỏ lại tất cả ở phía sau để lao mình về phía trước, chúng tôi đã không còn là mình nữa. Mỗi bước chân đặt trên chuyến hành trình là mỗi bước đi làm cho chúng tôi trở nên khác.

Tôi là Melchior, một người con gốc Do Thái. Trong cái tên của tôi có một phần gốc gác của cả dân tộc tôi. Melchior là một tên ghép, với hàm nghĩa “Đức vua của tôi là ánh sáng”. Tên ấy phần nào phản ánh những hoài niệm của tổ tiên tôi với vương triều Đavít. Tổ tiên của tôi là người Do Thái lưu đày trên đất Babylon, luôn hoài vọng về một thời dĩ vãng vàng son của vương triều Đavít trên đất Giuđa. Thế nhưng dòng dõi của chúng tôi đã chọn lưu ngụ lại trên đất lưu đày mãi cho đến hôm nay.

Tôi sinh ra và lớn lên trên đất lưu đày. Nhưng vẫn như có một nối kết chưa hề gãy đứt giữa tôi và dân tộc của tôi. Vẫn như có một sợi dây vô hình nào đó bện chặt vận số của chúng tôi và vận số của dân tộc mình. Là những con dân sống trên đất lưu đày, nỗi niềm hoài hương cứ như một chứng bệnh truyền đời truyền kiếp trong lòng chúng tôi. Đất lưu đày đã cho chúng tôi tất cả, nhưng chẳng thể nào làm nguôi thoả nỗi hoài hương của những người con xa xứ. Tôi ra đi là để trở về. Chúng tôi là những kẻ lữ hành hy vọng, trên con đường tìm về quê hương cố xứ. Con đường tơ lụa dẫn chúng tôi đến với xứ sở Giuđa, băng qua Giêrusalem, đến ngôi làng Bêlem nhỏ bé. Lòng dạ tôi đã rung lên bồi hồi sau mỗi nhịp đi. Khi mắt tôi được nhìn thấy mảnh đất của tổ tiên mình, khi chân tôi được chạm vào cội nguồn xứ sở, tôi như đã trở nên một con người rất khác.

Thật ra, không phải chúng tôi là những kẻ tự làm cho mình nên khác. Chính hành trình tìm đến với ánh sao cứu độ làm chúng tôi trở nên khác. Cuộc gặp gỡ với Vì Sao Cứu Thế đã biến đổi trọn vẹn chúng tôi. Khi mắt chúng tôi được nhìn thấy ơn cứu độ Chúa dành sẵn cho muôn dân, chúng tôi biết rằng từ nay cuộc sống của mình đã được lật sang một trang hoàn toàn mới.

Bạn biết không, khi nhận ra trong ngàn vạn ngôi sao giữa trời ánh sáng của Vì Sao lạ có khả năng thay đổi vận mệnh toàn cõi vũ hoàn, chúng tôi đã bỏ lại tất cả phía sau, băng qua sa mạc dặm trường, đối mặt với thử thách hiểm nguy, để tìm theo ánh sao của đời mình. Cả hành trình của chúng tôi như bước đi giữa một mùa rộn ràng lễ hội. Chúng tôi như được hoà mình vào giữa lòng vũ trụ. Chỉ cần ngước mắt nhìn trời, chúng tôi sẽ thấy cả địa cầu đẹp lung linh với ngợp trời sao sáng đang chuyển mình cùng với chúng tôi. Trên nền trời đêm thăm thẳm, vạn ánh sao nhấp nháy như những ánh mắt biết cười nhìn về cõi nhân gian. Ánh sao nào cũng khoác nơi mình vẻ quyến rũ kỳ diệu của cõi trời cao. Mỗi ánh sao đều cưu mang nơi mình một lịch sử dài với những câu chuyện kỳ thú. Nhưng cuối cùng, chính ánh sao lạ đã soi đường dẫn lối cho chúng tôi. Chúng tôi đến một góc khuất trên cánh đồng Bêlem, nơi cưu mang những con người không tìm được một chốn dung thân giữa xã hội phồn hoa của họ. Nơi đó, chúng tôi gặp được Vì Sao của đời mình.

Nguồn sáng của cả vũ hoàn bỗng chốc thu bé lại trong dáng dấp của một Thơ Nhi vừa chào đời nằm trong máng cỏ, giữa chốn hang lừa, trên một cánh đồng mênh mông cô quạnh. Vì Sao từ cõi trời cao đã hạ mình xuống nơi đất thấp. Vì Sao ấy như gom cả ánh sáng của cõi địa đàng đem vào chốn nhân gian. Vì Sao ấy là nguồn sáng vô tận đã tự làm mờ đi chính mình, đem ánh sáng hiển linh tự trời chia cho những con người bé nhỏ rốt cùng trong cõi đất. Phận lọ lem đất thấp bỗng dưng được chung chia nguồn ánh sáng rỡ ràng vinh hiển của cõi trời cao.

Chúng tôi đã thấy Vì Sao của Người xuất hiện từ Phương Đông. Chúng tôi tìm đến để triều bái Người. Và giờ đây, chính mắt chúng tôi đã được nhìn thấy ơn cứu độ Người dành sẵn cho muôn dân. Chúng tôi đã gặp được Người, Đấng có thể thành toàn mọi khát vọng thẳm sâu nhất trong lòng mỗi con người, trong lòng muôn dân tộc trên mặt đất này. Cuộc gặp gỡ định mệnh ấy tưởng là điểm đến, nhưng thật ra lại cho chúng tôi một điểm khởi đầu đầy mới mẻ.

Vậy là chúng tôi bắt đầu một chặng hành trình mới. Gặp được Vì Sao cứu thế của đời mình, chúng tôi mới tin rằng những ánh sao không chỉ có trên cõi trời cao. Luôn có những vì sao ẩn khuất đâu đó trong những ngóc ngách của cuộc đời. Những ánh sao ẩn mình chốn đất thấp, dùng chính ánh sáng của mình để thắp sáng lên một góc khuất nào đó trong tận cùng cõi địa cầu, trong tận cùng thẳm sâu của lòng người. Chúng tôi bỗng thấy cuộc sống này tươi đẹp vô cùng nhờ những con người biết ngẩng mặt nhìn trời, biết đón nhận ánh sáng từ trời, và biết để cho mình trở nên một ánh sao lạ dẫn đưa anh chị em đồng loại của mình trên đường về quê hương Thiên Quốc. Đó là sứ mạng của chúng tôi lúc này, sứ mạng trở nên những ánh sao giữa đời thường để lại thắp lên giữa đời thường nhiều ánh sao sáng ngời rực rỡ.

Có thể bạn sẽ thắc mắc: Người là ai mà có thể thành toàn khát vọng của muôn dân tộc trên mặt đất này? Người là ai mà có thể bứng chúng tôi ra khỏi tháp ngà của những bậc hiền giả Phương Đông để đẩy chúng tôi lên đường? Người là ai mà có thể thay đổi hành trình cuộc đời của chúng tôi, thay đổi trọn vẹn chính vận mệnh của chúng tôi?

Mời bạn cùng theo bước chúng tôi trên hành trình tìm kiếm và khám phá. Biết đâu chính bạn cũng sẽ tìm thấy vận mệnh của cả cuộc đời mình đấy!

Cao Gia An, S.J., Trích Tiểu Thuyết Vượt Qua, nxb Đồng Nai 2025, 42-46.

01. Vì Sao Cứu Thế (2)

Chương I: VÌ SAO CỨU THẾ

“Từ Phương Đông
chúng tôi đã thấy ngôi sao của Người xuất hiện
và chúng tôi đến để triều bái Người”.
(Mt 2,2)

2. Nhân vật GASPAR

Bên kia sa mạc, năm 00

Vừa rời khỏi kinh thành, Vì Sao lại đột nhiên xuất hiện trước mắt chúng tôi. Lòng chúng tôi mừng vui khôn xiết. Có Vì Sao dẫn lối trong đêm, chúng tôi rời bỏ thành Giêrusalem ồn ào hoa lệ.

Thật kỳ diệu làm sao! Vì sao ấy đã đưa chân chúng tôi như một người bạn thân thiết trong suốt chặng hành trình, nhưng lại đột ngột biến mất tại Giêrusalem. Cho đến khi chúng tôi quyết định rời khỏi thành đô ấy thì Vì Sao lại xuất hiện ngay như lúc ban đầu. Đấy chẳng phải đã là một dấu chỉ quá rõ ràng mà trời cao muốn gởi đến chúng tôi hay sao!

Vua Do Thái không được sinh ra tại kinh thành Giêrusalem. Chốn phồn hoa đô hội không phải là chỗ của Người. Chốn ấy quá ô tạp và bất xứng.

Sự ô tạp và bất xứng của chốn kinh thành ấy được thể hiện rất rõ qua thái độ của vị quận vương Hêrôđê và những người đứng đầu. Chúng tôi không khờ khạo đến độ không nhận ra sự cáo già của vị quận vương ấy. Miệng lưỡi có ngon ngọt như bôi mỡ thì cũng không thể che lấp được cái gian tà láo liên nơi ánh mắt của một con người. Chúng tôi cũng không khờ khạo đến độ đặt trọn niềm tin vào các bậc trí giả của Giêrusalem. Họ là những kẻ khả năng chỉ có hạn, nhưng tham vọng và thủ đoạn thì lại vô biên. Họ dùng chút kiến thức mình có để mưu danh cầu lợi. Họ biết rất rõ những điều được viết trong các sách Thánh của dân tộc họ. Nhưng cái biết ấy chẳng để làm gì ngoài việc trích dẫn và tranh biện. Kiến thức suông biến họ thành những cục đá chỉ đường. Họ chỉ nằm yên một chỗ và chẳng buồn nhúc nhích.

Có lẽ dưới mắt họ, chúng tôi là những kẻ mộng mơ kỳ quặc. Còn dưới mắt chúng tôi, họ chỉ là những xác chết biết chuyển động. Họ không sống cuộc đời mà họ đáng sống. Họ không biết đón nhận phần phúc mà lẽ ra họ đáng được hưởng. Họ tự bọc kín mình trong tháp ngà của tri thức sách vở, của an nhàn tiện nghi do chút địa vị và quyền lực mang lại. Họ không muốn đánh mất những niềm vui tạm bợ trước mắt, nhưng lại không nhận ra rằng chính họ đang đánh mất niềm vui đời đời. Thật ra, họ chỉ là những kẻ lười biếng và nhát đảm!

Dù sao đi nữa, Đức Chúa đã dùng chính họ để tiếp tục soi đường chỉ lối cho chúng tôi. Chúng tôi đọc được ý định của Đức Chúa nhờ ánh sao trên bầu trời. Họ đọc được ý của Đức Chúa nhờ những lời ngôn sứ xa xưa trong Sách Thánh của họ. Những lời ấy đẩy chúng tôi về Bêlem, một ngôi làng heo hút và vô danh vô phận trên rẻo đất này.

Khi nhắc đến cái tên Bêlem, có lẽ các bậc trí giả và quyền thế của Giêrusalem mong đợi một sự nản lòng nơi chúng tôi. Họ nghĩ cái nhỏ bé và vô danh vô phận của nguồn gốc xuất thân sẽ làm mất đi địa vị của Đấng Cứu Thế trong lòng chúng tôi. Họ quên mất rằng chính họ, đất nước của họ, Vương Quốc của họ, thật ra cũng chỉ là một rẻo đất nhỏ bé xa xôi và vô danh vô phận trong mắt chúng tôi mà thôi. Chúng tôi đến từ Phương Đông, nơi được mệnh danh là chiếc nôi sinh thành của những bậc khôn ngoan và của vô vàn những điều bí nhiệm. Nếu muốn tự hào, chúng tôi có lý do để tự hào hơn họ nhiều lắm. Nền văn minh của họ có là gì đâu. Nếu muốn, chúng tôi có thể dạy thêm cho họ rất nhiều điều về lẽ khôn ngoan. Chẳng lẽ họ đã quên mất rằng chính cha ông của họ là những kẻ đã từng phải sống kiếp lưu đày trên xứ sở của chúng tôi? Hay họ không còn muốn nhớ rằng chính tổ tiên của họ đã học lỏm từ chúng tôi rất nhiều kiến thức và mang về xây dựng quê hương đất nước này? Cả ngôn ngữ mà họ đang sử dụng hôm nay cũng là ngôn ngữ của chúng tôi. Vận số mà họ có được hôm nay thật ra chính là ân huệ do bàn tay Đại Đế Kyrô của chúng tôi ban cho từ cả năm trăm năm về trước.

Phần chúng tôi, đã bỏ được cả trời phù hoa của một Phương Đông rực rỡ phía sau lưng, lẽ nào chúng tôi lại không thể bỏ lại một Giêrusalem nhỏ bé để tiếp tục lên đường sao! Thế là chúng tôi lại tiếp bước trên hành trình vượt qua của mình.

Bỏ lại những con người hẹp tài hẹp lượng và cả thế giới sống của họ, chúng tôi lại tiếp tục lên đường.

Bạn biết không, với những kẻ mộng mơ như chúng tôi, khi dám tin vào bầu trời vô biên vô lượng trên đầu mình, thì cả cõi đất này thật ra chẳng khác gì một hạt bụi nhỏ bé và vô danh vô phận. Giữa cõi thiên hà mênh mông, giữa lòng vũ trụ khôn cùng, trái đất này nào có khác chi một hạt bụi mong manh! Có gì kệch cỡm cho bằng niềm tự hào của những con người đang phải bám víu từng ngày trên hạt bụi lửng lơ ấy!

Ấy vậy mà hôm nay cái xó xỉnh vô danh giữa lòng vũ trụ này lại được chính Đấng Tạo Hoá của mình viếng thăm. Vì Sao cứu thế đã xuất hiện. Chúng tôi biết mình đang được sống trong một thời khắc lịch sử vô song, một thời điểm tuyệt diệu và hoàn toàn mới mẻ của sáng tạo. Chúng tôi lên đường đi tìm vị quân vương của mình, Đấng Cứu Độ của mình. Dù Đấng ấy có làm mờ đi vinh quang và dung mạo của Đấng Tạo Hoá nơi thân xác phàm nhân, chúng tôi vẫn tin rằng mình có thể nhận ra Đấng ấy.

Bởi vì bạn biết không, dù chỉ là những hạt bụi vô danh, nhưng chúng tôi là những hạt bụi biết tin vào thiên mệnh. Chúng tôi lên đường tìm tình yêu và vận mệnh của chúng tôi.

Cao Gia An, S.J., Trích Tiểu Thuyết Vượt Qua, nxb Đồng Nai 2025, 37-41.

01. Vì Sao Cứu Thế (1)

Chương I: VÌ SAO CỨU THẾ

“Từ Phương Đông
chúng tôi đã thấy ngôi sao của Người xuất hiện
và chúng tôi đến để triều bái Người”.
(Mt 2,2)

 

1. Nhân vật BALTHASA

Bên kia sa mạc, năm 00

 

Chúng tôi ngẩng mặt nhìn lên.

Kia rồi! Vì Sao của chúng tôi đã xuất hiện.

Vì Sao ấy đang rực sáng ở trời Tây. Bên kia sa mạc. Tận vùng Biển Lớn.

Vậy là những cố công tìm kiếm của chúng tôi đã không ra vô ích. Vậy là những khôn ngoan tích luỹ từ bao đời hiền giả Phương Đông cuối cùng đã dẫn chúng tôi đến với một dấu chỉ vĩ đại: một Đấng Cứu Độ vừa sinh hạ cho chúng tôi.

Kho tàng khôn ngoan của tổ tiên chúng tôi dạy rằng mỗi con người sinh ra đều có một vì sao chiếu mệnh trên bầu trời. Trời cao là quyển sách khổng lồ mở ra ngay trên đầu chúng tôi. Nhưng chỉ một số rất ít người biết đọc. Rất ít người có khả năng ngước mắt lên cao để học về số mệnh vốn đã được ghi khắc giữa lòng trời. Đồng bào tôi vẫn gọi số ít ấy là những kẻ mộng mơ hão huyền. Cũng phải. Vì đâu có gì mông lung và xa lạ cho bằng những ánh sao trời. Trời đêm thăm thẳm, mông lung, và huyền bí. Những kẻ nghi ngờ không hoàn toàn vô lý khi hỏi rằng: Vô vàn đốm sáng chợt ẩn chợt hiện trên bầu trời thăm thẳm ấy là dấu chỉ về trời cao bí nhiệm, hay đơn giản chỉ là ảo ảnh phù du được đơm đặt bởi sự mộng mơ của những con người mộng mơ?

Có lẽ chúng tôi là những kẻ mộng mơ thật. Chỉ những kẻ mộng mơ mới dám tin vào những gì được lưu lại cho chúng tôi bằng thứ văn tự cổ xưa. Một loại cổ xưa vừa bí nhiệm vừa lạ lẫm. Thế nhưng chính thứ văn tự cổ xưa lạ lẫm và bí nhiệm ấy lại mở ra cho chúng tôi cả một thế giới bao la trên bầu trời.

Càng dấn thân vào con đường mơ mộng này chúng tôi càng ngỡ ngàng vì sự khôn ngoan kỳ diệu của các bậc tiền nhân. Họ phải miệt mài và say mê lắm thì mới có thể lao mình vào con đường tìm kiếm những gì vốn không dễ nắm bắt và làm chủ được. Họ phải bền bỉ và kiên cường lắm để không bỏ cuộc giữa chừng. Họ dạy chúng tôi phải xác tín bằng một niềm xác tín đủ mạnh và phải yêu bằng một tình yêu đủ sâu đối với những kiến thức đã được khám phá bằng mồ hôi nước mắt của bao đời.

Là những kẻ mộng mơ, chúng tôi chia nhau niềm tin rằng trời cao và đất thấp không phải là hai thực tại chia cách nhau. Những biến loạn nơi đất thấp đều có thể được nhìn thấy trước trên quyển sách bầu trời. Chỉ một biến động nhỏ trên bầu trời đã có thể tạo ra vô vàn đổi thay nơi mặt đất. Bạn không tin ư? Bạn có biết tại sao biển cả trên mặt đất này gầm vang dậy sóng? Bạn có biết tại sao con nước nơi mọi sông ngòi kênh rạch trên mặt đất này cứ đều đặn dâng cao tràn bờ? Hãy quan sát mặt trăng. Hãy để ý đến sự tương tác tưởng như vô hình giữa bầu trời và mặt đất. Bạn có biết tại sao mặt đất của chúng ta lúc thì nắng hạn lúc lại mưa dầm không? Hãy quan sát ráng chiều trên bầu trời. Hãy quan sát những quầng sáng bao quanh mặt trăng. Trời cao sẽ mách bảo cho bạn biết. Trời cao có ngôn ngữ của trời cao. Và chúng tôi tin vào thứ ngôn ngữ vô cùng kỳ diệu ấy.

Niềm tin ấy đẩy chúng tôi lên đường.

Nhưng bạn biết không, lên đường là một bước chuyển khó khăn. Rất khó khăn.

Với những kẻ mơ mộng như chúng tôi, không khó để chuyển từ sự hiểu biết sang niềm tin. Chúng tôi biết điều mình tin. Và chúng tôi tin điều mình biết. Nhưng để sống đến cùng điều mình biết và tin lại là một chuyện rất khác. Để sống cho đến cùng hành trình vượt qua của đời mình là một chuyện rất khác.

Từ khi khám phá ra Vì Sao lạ, đã có người trong nhóm chúng tôi trải qua những cơn khủng hoảng và dằn vặt dai dẳng. Vì Sao lạ lấp lánh trên bầu trời đêm như một lời mời gọi bất khả cưỡng kháng. Nhưng thực tại của cuộc sống trước mắt và tất cả những gì chúng tôi đang có tại quê hương mình cũng là một níu kéo không dễ gì buông bỏ. Ai cũng biết rằng mình thật có phúc vì được sống trong thời khắc mà biết bao thế hệ hiền giả Phương Đông đã vô cùng mong mỏi. Ai cũng biết rằng mình phải lên đường theo tiếng gọi của ánh sao. Ai cũng tin rằng lên đường là cách tốt nhất để sống trọn vẹn ơn gọi của những kẻ mơ mộng.

Nhưng rồi chúng tôi chợt nhận ra không phải ai cũng có khả năng sống cho đến cùng điều mình mơ mộng. Trong số chúng tôi, thật ra có những người chỉ dám mộng mơ nửa vời.

Thế là có những người quyết định ở lại.

Và cũng có kẻ quyết tâm khăn gói lên đường như chúng tôi.

Chúng tôi bước đi theo ánh sao sáng dẫn đường.

Đó là một trải nghiệm rất tuyệt vời.

Khôn ngoan của tổ tiên chúng tôi dạy rằng: để đến được với tầm mắt của chúng tôi, ánh sáng của một Vì Sao có khi đã phải băng qua quãng đường dài đến cả hàng trăm triệu năm rồi. Khi chúng tôi nhìn thấy được ánh sáng, chưa chắc gì Vì Sao ấy còn hiện hữu giữa lòng vũ trụ. Điều này làm chúng tôi ngỡ ngàng quá đỗi! Này nhé, bạn thử tưởng tượng xem: để nói với chúng tôi bằng ánh sáng của Vì Sao lạ hôm nay, Đấng Khôn Ngoan Vô Cùng là tác giả của bầu trời trên đầu chúng tôi đã phải có một chương trình được chuẩn bị từ hàng trăm triệu năm trước. Vì Sao ấy toả rạng và gởi sáng đến chúng tôi chính xác vào thời khắc này chứ không phải bất cứ lúc nào khác, tại nơi này chứ không phải bất cứ nơi nào khác. Ấy là Vì Sao không thể lầm lẫn với bất cứ ngôi sao nào khác.

Chúng tôi ngước mắt nhìn ánh sáng của Vì Sao trên đầu như chiêm ngưỡng một kỳ quan huyền diệu. Để cho cuộc đời mình được cuốn đi bởi kỳ quan ấy, đáng lắm chứ!

Chúng tôi hạnh phúc trong niềm hạnh phúc của những kẻ lên đường. Không biết hành trình này sẽ dẫn chúng tôi về đâu. Không chắc chúng tôi có đến được nơi mình muốn đến hay không. Nhưng có hề gì. Đặt chân lên đường, chúng tôi mới khám phá ra rằng hạnh phúc không nằm ở đích đến. Hạnh phúc đi theo từng nhịp chân của chúng tôi. Chúng tôi hạnh phúc vì sống được truyền thống thông thái của tổ tiên mình. Chúng tôi không phải là những người theo đuổi cái biết chỉ để mà biết. Đầu ra của những kiến thức mà chúng tôi theo đuổi luôn là những hành động cụ thể, những chuyến hành trình cụ thể. Với những người hay ngước mắt nhìn trời như chúng tôi, cái biết không chỉ chạm vào đôi mắt để mở ra cho chúng tôi những thế giới kỳ diệu. Cái biết chạm vào trái tim của chúng tôi, khơi dậy rất nhiều say mê. Cái biết còn chạm vào đôi chân của chúng tôi, đẩy chúng tôi lên đường để đi cho đến tận ngọn nguồn của cái biết.

Đêm đêm, khi vạn vật và cả loài người trên mặt đất chìm vào cõi lặng yên, cả vũ trụ mới rộn ràng thức giấc. Quyển sách bầu trời được mở ra trên đầu chúng tôi. Chúng tôi lại gặp Vì Sao của mình. Bước chân của chúng tôi cứ như vậy mà tiến về phía trước. Cuộc đời của chúng tôi cứ như vậy mà trôi đi theo ánh sáng của Vì Sao. Chúng tôi bước đi trong đêm. Vì chỉ đêm về chúng tôi mới biết mình đang đi đâu. Ánh sáng rực rỡ và hào nhoáng của ban ngày dễ làm chúng tôi lạc lối giữa mênh mông sa mạc.

Vì Sao lạ dẫn chúng tôi đi từ Phương Đông đến Phương Tây trên con đường tìm ra Biển Lớn. Đó là hành trình băng qua rất nhiều sa mạc của cuộc đời, băng qua rất nhiều sa mạc trong lòng chúng tôi. Ấy là chuyến hành trình đẩy chúng tôi vượt ra khỏi cái sức ì của chính mình, vượt qua những lo lắng và sợ hãi, vượt qua những ám ảnh của thất bại và lạc lối, vượt qua cả đêm tối của nghi ngờ và muốn bỏ cuộc.

Nhưng rồi Vì Sao ấy đột nhiên biến mất.

Ngay trên bầu trời thành Giêrusalem.

Cao Gia An, S.J., Trích Tiểu Thuyết Vượt Qua, nxb Đồng Nai 2025, 31-37

Như một lời chia tay

 

Chương kết: Trở lại mà nên như trẻ nhỏ

51. Như một lời chia tay

 

Vài ngày trước khi rời đất nước Kenya và Châu Phi, tôi muốn mời tất cả các bạn nhỏ của mình đến chơi và làm một buổi tiệc chia tay. Ben đề nghị:

– Sao chỉ có chơi với tiệc không hả ông Cha? Sao ông Cha không dâng một Thánh Lễ cho cả nhóm?

Đề nghị hay quá, đúng ngay với ý tưởng của tôi. Nhưng tôi phải hỏi lại:

– Dâng Lễ được không? Trong nhóm có nhiều bạn không phải đạo Công Giáo.

– Đâu có sao đâu. Các bạn ấy vẫn thích đi Lễ chung với ông Cha mà. Ông Cha làm Lễ đi, rồi chúc lành cho tụi con…

Vậy là chúng tôi có một Thánh Lễ kết thúc trong căn nhà nguyện nhỏ của cộng đoàn tôi. Thánh Lễ không chỉ có mặt hết tất cả các bạn nhóc, mà còn có cả một số đông bố mẹ của các bạn đến tham dự.

Đầu Thánh Lễ, vừa xuất hiện trong nhà nguyện, tôi nghe các bạn nhỏ của mình ồ lên. Chắc tại thấy tôi mặc áo Lễ đẹp quá đó mà. Chắc các bạn ngạc nhiên vì cái người thường xuyên lăn lên bò lết với mình, đầu tóc thường vương đầy cỏ lá trong vườn, bây giờ lại xuất hiện là một ông Cha đúng chuẩn mực. Chắc các bạn không quen nhìn thấy tôi thế này. Nhưng nhìn ánh mắt các bạn, tôi biết các bạn vui lắm.

Vậy là chúng tôi đã có một Thánh Lễ rất sốt sắng.

Tôi dâng Thánh Lễ để tạ ơn Chúa vì khoảng thời gian ngắn ngủi nhưng thật tuyệt vời mà tôi được trải qua trên lục địa Châu Phi này. Tạ ơn Chúa đã thương huấn luyện trái tim tôi bằng những đụng chạm rất thật và rất đẹp.

Tôi dâng Thánh Lễ để tạ ơn Chúa vì những quà tặng vô giá mà Chúa đã ban cho tôi ngang qua những con người nơi đây, ngang qua những nét đẹp và cả những giới hạn của nhiều nền văn hoá trên lục địa này.

Tôi dâng Thánh Lễ để cầu nguyện cho các bạn nhỏ của mình. Tôi dâng các bạn lên cho Chúa, tin cậy tín thác trọn cả cuộc đời và tương lai của các bạn trong bàn tay quan phòng từ ái của Chúa.

Kết thúc Thánh Lễ, tôi nhận được từ các bạn nhiều cánh thư, viết trên những mảnh giấy nho nhỏ.

Và bạn thấy đó, ở đây có rất nhiều tình cảm chân thành. Ở đây có rất nhiều sự yêu thương…

Cao Gia An, S.J., Trích “Nhật Ký Châu Phi 2024”